Maria Therese

Reine klede, meir pengar?

2012-01-16T18:28:00.000+01:00

Her ein dag fekk eg ein litt komplisert idé. Eg trur ikkje at han fungerer altså, då hadde sikkert ein eller annan idealist kome på han før meg. Den handlar av alle ting om klede, noko eg kanskje ikkje er kjent for å vere korkje opplyst om eller oppteken av, men han er altså som følgjer:

Klede kostar utruleg lite i Noreg. Dei kostar for lite. Etterspurnaden er stor, men tilbodet er enda større. Folk kjøper klede, men ikkje alt, så i januar kan ein få kjøpt seg ei skjorte for 50 kroner på kvart eit hjørne i Ålesund sentrum. Samstundes jobbar kinesarar og indarar og eg veit ikkje kven på spreng for luselønn for å finansiere desse latterleg billege kleda våre.

Kva med å få internasjonale politiske organ til å stille krav om ei leveløn (living wage) for heile verda? Eg tenkjer ikkje på ein fast sum, men ei minimumsløn som var tilpassa det enkelte land. Og ei løn som var slik at fattige ikkje måtte arbeide 16 timar i døgeret for å få råd til å leve. Om det kan kallast å leve når ein søv på fabrikkgulvet mellom skifta. Eg veit at dei fleste fagorganiserte ville dolka meg om dei las dette, men det er ikkje sikkert at det som fungerer godt i Noreg vil fungere godt i andre land - vi har ein høg prosent fagorganiserte som har mykje makt, medan situasjonen er ein annan i store delar av verda.

Produksjonen hadde blitt dyrare.

Ja, den hadde det, men om ein tenkjer tilbake 100 år i tid, gav Henry Ford sine tilsette høgare løn for å auke salet på bilar. Då fekk nemleg arbeidarane råd til å kjøpe bilane som dei produserte. Kan dette fungere i dag?

Vi hadde og vorte nøydde til å betale meir for kleda våre. Men for å seie det som sant er, det hadde vi hatt råd til. Og om alle kjede hadde sett opp prisane samstundes hadde vi ikkje hatt noko billegare å gå til. Vi hadde kanskje ikkje hatt råd til å byte ut kleda like ofte, men kanskje hadde vi tenkt oss litt meir om og gjort færre bomkjøp.

Så spørsmålet vert dette: Går det an å produsere og selje mindre utan å øydelegge økonomien dersom prisane og lønene vert sette opp?

Omvend meg

2011-11-28T18:24:00.001+01:00

For dei som liker slikt.

Døden

2011-11-14T21:53:00.001+01:00

Menneske kan ha livsløp som på mange måtar er heilt ulike, men ein ting har vi alle til felles; nemleg at vi alle skal døy. Nokre døyr tidleg, slik som mange spedborn som aldri rekk å fylle år, eller den vesle jenta som vart funnen død i heimen sin på Sotra i dag. Andre lever lenge, anten dei vert brått rivne bort, sovnar stille inn eller ender opp på ein sjukeheim dei siste åra av sitt liv.

Døden gjer vondt, men eg veit ikkje heilt kva eg skal tenke om han. Er døden ein bitter slutt? Kan han vere starten på noko nytt? Er døden vondskap, eller har han noko godt i seg? Er døden berre ein heilt nøytral og naturleg slutt på livet?

Menneske døyr òg på heilt forskjellege måtar. Nokre døyr einsame. Dei tykkjer eg synd i. Det er mange sider ved norsk kultur eg set stor pris på, men eg synst vi kunne vere flinkare å verdsetje våre gamle. Vi har ikkje dei same tradisjonane for respekt for eldre som finst til dømes i Asia eller Afrika. For all del, dei fleste får vel strengt tatt den hjelpa dei treng, men det er dette med selskapet... Ingen mann er ei øy, vert det sagt, medan nokre seier at kvart menneske er ei øy, og at vi må bygge bruer mellom dei alle.

Så lenge vi lever, får vi ta vare på relasjonane. Det er dei som betyr noko. Fred med seg sjølv, fred med andre menneske, fred med Vårherre og ei hand å halde i. Dette trur eg at eg vil ønske meg når mi tid kjem - eg vil nok ikkje bry meg så mykje om kor stort hus eg hadde eller kva eg hadde i årsløn. Så får eg kanskje sjå kva som finst på den andre sida - det vil seie, om det finst noko der i det heile. For om det ikkje finst noko som helst, så er eg historie og vil aldri få vite det.

Konspirasjonsteoriar

2011-11-09T22:01:00.002+01:00

Oslo har dei siste månadane vore herja av brutale overfallsvaldtekter og groteske drap. Den tilsynelatande tilfeldige valdsbruken har kanskje først og fremst vore eit problem i dei større byane. I går kveld omkring halv ti vart imidlertid ei jente valdteken av to menn som var ca. 190 cm høge i finlandshetter og gummihanskar på Tynset.

Finlandshetter, gummihanskar, Tynset - dette ser svært så godt planlagt ut. Har natteramnene i Oslo tvunge ugjerningsmenn som har operert der ut av byen og til meir perifere strøk? Er dette omreisande "profesjonelle" valdtektsmenn? Nokre meiner 22. juli har ført til at andre menneske med destruktive planar lettare bryt grenser enn før. I Alta, til dømes, vart første overfall på over 10 år meldt denne helga. Jenta kom seg unna og vart ikkje skadd, men kjenner seg vel neppe like trygg som før. Enkelte høgreekstreme har sagt at dei frie kvinnene i Europa har undertrykt menn slik at dei har mista sin maskulinitet, og er ute av stand til å forsvare sine eigne land mot innvandring. Er dette eit organisert prosjekt frå høgreekstreme som skal halde kvinnene på plass i heimen? Er det ein ny og utspekulert form for terror? Er det eit hemnprosjekt? Er det ei sekt? Er det ei videreføring og utviding av krigstaktikken i Kongo?

Absurde idear, tenkjer du kanskje, men les dette ein gong til: To høge menn i finlandshette og gummihanskar, Tynset. Dette er godt planlagt, ikkje nokon som med eitt fekk sadistiske behov eller eit innfall fordi dei hadde fått i seg litt for mykje.

Enn så lenge er det svært sjeldan valdsbruk vert straffa i Noreg, og då spesielt valdtekt. Og så lenge det er så godt som tillete å voldta (eller å banke opp folk), kan ein ikkje vente at utviklinga snur. Det har aldri vore viktig for meg å kunne gå åleine i Oslo sentrum klokka tre om natta, men så har eg heller aldri budd der. Kor lenge resten av landet er nokonlunde trygt for folk flest, kan ein byrje å lure på.

Alt har si tid

2011-10-17T22:50:00.000+02:00

Det er ikkje alltid ein forstår alt. Alt forstår ein vel aldri. Men nokre gongar kan ein forstå meir etter kvart.

Somme gongar kan ein ta tida til hjelp, eller gje andre litt tid. Tid til å tenkje, forklare eller bu seg. Tid til å lese brukermanualen, tid til å be om forlating. Alt har si tid.

Romantikk i den sjette himmel

2011-10-10T00:02:00.001+02:00

Ein ganske stille fredag på Galleriet i Bergen vart med eitt farga av mjuke pianotonar. Eg undra meg på kvar denne vakre musikken kom i frå. Nokre rulletrappar opp fekk eg svaret. Ein ung mann bak eit stort, svart flygel kika opp på meg.

Poesi.

Eg gjekk langsamt forbi, og gløtta forsiktig på notane. Han spelte berre songar frå ei songbok, men det var vakkert. Det heile var så fint at eg måtte ta meg ein runde i den same etasjen ein gong til. No spelte han klassisk. Eg gjekk inn i ein butikk, og på veg ut att la eg merke til at han spelte ein gamal salme, utan noter denne gongen. Då gjekk eg forbi enda ein gong, og la merkje til nokre visittkort som var lagt fram på flygelet. Eg gjekk forbi, men snudde meg og vart ståande og kike enda litt til. Visst hadde han sett at eg såg på han, det fekk så vere. Han gløtta opp på meg òg. Men visittkortet tok eg aldri. For kva skal eg vel med eit nummer som eg aldri kjem til å ringe?

Å skjerme seg

2011-09-27T20:22:00.000+02:00

Det kan vere vel så spanande å følgje med på PC-skjermane til studentane på ei førelesning som det førelesar faktisk seier. Eg trur nesten det kan vere like lærerikt òg, om enn meir nyttig for ein psykologistudent enn for meg. Dei som ikkje tek notatar (ofte over 50%) syslar med alt frå enkle internettspel til vakre naturfilmar med imponerande high-speed fotografering. Nokre ser på statusoppdateringar og pene jenter på Fjesboka, for deretter å handle skjorter og anna sjekkemateriell på nett. Noko overraskande er det på meg at nettaviser er den største kjelda til distraksjon ved sidan av Fjesboka. Norsk ungdom er tydelegvis oppdatert om kva som hender i samfunnet. Det hender seg jamvel at nokre av studentane leiter seg opp ekstra informasjon om førelesningstema på nett.

Men når eg ser alle skjermane kor det aldri dukkar opp noko anna enn chattesider, tenkjer eg; kva gjer dei her eigentleg?

Det er vel ei sosial greie. Å sitje saman og vere ein annan stad, som vi så ofte gjer i vår postmoderne kvardag. Ei kjensle av å høyre til - men utan å delta. Vi er tilskodarar til verda. Kanskje fordi den er så komplisert, og vi er så vane med å "multitaske" at vi ikkje greier å halde fokus. Hjerna vår er ikkje laga for å handtere (sortere) så store informasjonsmengder som vi får inn kvar einaste dag. Dette er kanskje ein av grunnane til at søvnløyse er eit så stort problem i den vestlege verda.

Eg veit ikkje om det er så mykje å gjere med det. (Tolk "det" som det som måtte passe deg) Det mest konkrete eg kan kome på, er at vi ikkje må slutte å snakke med folk. Chatten og veggen og informasjonen, for ikkje å snakke om alle dei idiotiske kommentarfelta som følgjer nettartiklar, må ikkje få ta over hovudet vårt fullstendig.

Det er ein kunst å leve der ein er.

I kajakk langs Vigra

2011-09-18T18:07:00.002+02:00

Endeleg - ein sommerdag! Rettare sagt ein fin haustdag, men langt finare enn så godt som alle sommardagane vi har hatt her i år. Eg og Veronica nytta høvet til å padle ein tur langs Vigra, kor vi mellom anna såg 16 hegrer, to ørner, eit propellfly og ei mengde sjødyr. Det er fint å padle tett innmed land! Diverre hadde eg berre med min fire år gamle mobiltelefon, så det vart ikkje nærbilete korkje av ørn eller anna som flaug, men fint var det uansett.

Med kajakk kan ein kome seg på grunnare vatn enn med nokon annan båt.

Det er tomt utan Vigramasta!

På fjella er det faktisk nysnø...

Yr

2011-08-25T20:26:00.000+02:00

Det var det Herrens år 2011 at det aldri kom nokon sommer til Sunnmøre. Korkje temperaturane eller solskinet har videre imponert hittil i år, og no ligg Ålesund bada i ein lysegrå yr. Kanskje hausten er komen. No skal eg ut for å sosialisere meg, skal på togafest med andre nye studentar. Ikkje for at eg er så opplagt, men fordi eg syns det høyrest ut som eit meir anstendig alternativ enn Facebook.

The sound of Norway

2011-08-01T17:20:00.000+02:00

The sound of Norway is the sound of moving water, not to say falling water. When travelling in this harsh, but beautiful landscape, one of the most striking features of Norway is precisely that - it's water everywhere. Mostly as whipping rain, but also as rumbling waterfalls, crushing waves, the dripping from an oar in a kayak or an old wooden boat, rivers of all sizes and even the silent sound of mist, floating in from the ocean, covering up the fjords in a thick, white coat, protecting us against all sound, exept for the boats howling to warn each other that they are coming.

It's beautiful.
And don't worry, my nynorsk-lovers, I will soon get back to my mother tongue. Men nett dette var litt finare på engelsk, var det ikkje?

"You put yourself above the all-forgiving god you claim that you believe in" (Kings of Convenience)

2011-07-24T21:22:00.001+02:00

An unusually cold and grey summer was suddenly coloured red by the brutal attacks that occured two days ago. The most violent event since The 2nd World War struck Norway unexpectedly, and left at least 93 people dead, many of them young politicians - some of them children. Not even during the war were so many young, unarmed and innocent people shot down for no reason in such a short time. 97 people are also hurt, many of them critically, and an unknown number are still missing.

"Vi er så få her i landet, hver fallen er bror og venn" We are so few in this country, each fallen is a brother and friend - a quote from Nordahl Griegs poem 17. mai 1940, has been used several times over the last two days. No one suspected an attack like this. Yes, both myself and others have been aware that the risk of a terror attack have been present, but the brutality and size of this attack has shocked us all. A houndred people is a lot in a country with less than five million inhabitants. It is apparantly well planned, and for now it looks like it's carried out by one single man, although that is yet to be confirmed. Still some international channels stopped calling it a terror attack once it was known that a norwegian right-wing extremist was, apparently, the only one involved.

This is terror as much as anything. Politically motivated to spread fear and propaganda, these attacks are just as frightening as attacks organized by any powerful organization. Is the reason why some channels question whether these attacks are as "terroristic" as other recent attacks in Europe, that this guy is a blond Norwegian?

We have been told that the right-wing groups in Norway recently have been small, weak and poorly organized. No one really thought that they were any threat against our society. From our former silence and safety we have nothing to quote but poems that are seventy years old - there have been no need to write new poems about mass killings in Norway for more then half a century.

One of the girls that survived the attack at the youth camp, said when interviewed by the press: - If one man can show this much hatred, think about how much love all of us can show together. The prime minister moved all to tears when he quoted this girl in a service in remembrance of the victims that were killed this weekend.
And then one last quote: "Do not be overcome by evil, but overcome evil with good." (The New Testament, Rom. 12.21)

Regn

2011-07-20T23:55:00.000+02:00

Regnet strøymer ned. Det er ein kunst å leve der ein er.

"Å leve i nuet", som dei seier, høyrest fint ut, gjer det ikkje? Å korkje dvele ved det som har vore eller å mane fram tankar om det som skal bli...

Ut mot havet

2011-06-22T23:39:00.001+02:00

Så var eg no ein gong attkomen til dei forblåste øyane mine, der livet går sin gang som om eg aldri hadde reist nokon stad. Bortsett frå at mine jamnaldringar no er småbarnsforeldregenerasjonen og at det har dukka opp ein heil del nye hus på Valderøya, ser ting ut som før. Eller ikkje alt kanskje, men det er ei anna historie.

Eg var ein tur på Giskespelet for nokre dagar sidan, første gong for min del. Elles har eg vore fleire turar på fjellet, ein av dei ved midnatt saman med mor mi. Det er og blir fint her, same korleis veret er og kva tid det er på døgnet.

Å gå på line ein varm sommerdag...

2011-06-10T20:33:00.001+02:00

...er ein fin aktivitet. Særleg om det er litt vind og skugge, noko ein lærer seg å setje pris på når temperaturen ligg på 30 grader om dagen. Elles har eg og Ingvild vore med på å spele inn dialogar til ei lærebok i norsk.

Sommer

2011-06-07T21:44:00.000+02:00

Petrozavodsk held fram med å forbause med sine fine, varme sommerdagar. Eg er ferdig med studier og arbeid, og går rett og slett rundt i byen og parkane det meste av dagen.

Oksana og Anna har det gøy. Det hadde forsåvidt eg òg.

Spegelen Onega.

Ein dag med 25 grader og skiftande skydekke. Nesten midt i sentrum!

Klare for sangopptreden i den nye finske kyrkja. Det gjekk bra!

Og så kom regnet

2011-06-02T18:59:00.000+02:00

Det har vore varmt dei siste dagane. Sommeren fekk ein pangstart med sol og 27 grader første juni, og temperaturen heldt fram med å stige i dag. Gradestokken viste heile 29 grader i skyggen, og med ei luftfuktigheit av ei anna verd er det heilt på grensa til kva eg toler. Likevel klarte eg å gjennomføre ein halvtimes joggetur og ein(!) pull-up i dag tidleg, noko eg er ganske fornøgd med. Elles saåg eg ei høggravid dame i mini-miniskjørt i dag, fekk nesten lyst til å ta bilete.

Dei siste to dagane har eg teke farvel med studentane mine, noko som vart tristare enn eg hadde rekna med. Dei gav meg ei karelsk veske og Pan og Viktoria av Knut Hamsun på russisk, så no har eg ikkje noko unnskuldning til å ikkje lese Hamsun lenger.

Då eg gjekk heim frå jobb i kveld, kjende eg at noko var på ferde. Vinden hadde teke seg opp, og store, mørke skyer rulla over himmelen. Og så kom det - store, tunge dropar med sommarregn, som plaska mot gata, piska mot kjolen og kjølte ned min overoppheita kropp. Medan sommarkledde russarar sprang i ly og forsøkte å verje seg mot det plutselege regnet, lyfte eg ansiktet mot himmelen og smilte, fornøgd med at eg rakk regnet òg. Var det ikkje for regnet, hadde dei vakre, irrgrøne trea som finst over alt i byen vore brunsvidde før midten av juli. Men eg må innrømme at eg håper at yr.no tek feil når dei påstår at det skal bli 11 grader her igjen neste veke...

Vakkert vèr

2011-05-31T18:17:00.000+02:00

Livet er godt i Karelen den siste vårkvelden eg har att her. Klokka er åtte, men gradestokken viser framleis 19 grader og sola skin. Som sunnmøring med saltvatn i blodet er eg oppvaksen med at alt finevér skal nytast så sant ein ikkje arbeidar, så eg går lange omvegar til og frå jobb, og unngår berre sola midt på dag om det rett og slett er for varmt til å sete ute.

Eg har midre enn to veker att, og det er ei rart kjensle. Eg skulle så gjerne ha vore her ut heile visumperioden min, til den 30. juni, men det er ting eg må reise heim til. Ein stad inne i meg veit eg at det nok vert godt å kome heim òg, men nett no har eg berre lyst til å vere her. Leve livet, nyte den varme, russiske sommaren og dei mjuke skogane, som eg og ein finsk kompis nett har begynt å springe i.

Kort sagt har eg det rett og slett fint her, og er nok hakket meir tilpassa enn eg var innstilt på å bli. Eg har blitt van med at folk kjem for seint, at avtalar endrar seg i siste liten, at folk køyrer som galningar og strør om seg med søppel; ja, eg har jamvel nesten begynt å forvente at menn skal opne dørene for meg. Og dei russiske jentene, i sine miniskjørt og stiletthælar, er jo rett ut sagt flotte. Personleg er eg enno ikkje god på å lide for skjønnheita, så skoa mine er nett like flate som då eg kom. Men det må seiast at miniskjørt tek seg betre ut i pluss 20 grader celsius enn i -20.

Magiske mai

2011-05-27T07:19:00.000+02:00

Rik og fattig

2011-05-20T09:50:00.001+02:00

Midt i ei hektisk maiveke med besøk av konsulen, 17. mai-feiring, leksjonar, førelesningar, TV-opptreden og eksamenar tek eg meg tid til å stoppe opp ein augneblink. Eg fekk nemleg vite noko som provoserte meg i går.

Eg har kanskje nemt det før at korkje eg eller mine russiske kollegar tenar særleg mykje. Eg, med 50% jobb og utlendingsskatt, tener ca. 500kr i månaden. Mine russiske kollegar tenar 6000 rubel, eller ca. 1200kr i månaden om dei jobbar fullt. Ettersom prisane er omlag halvparten her i forhold til i Noreg, kan det samanliknast med å tene 2400kr i månaden i Noreg. For dette skal ein bu, ete, kle seg og ta buss, noko som er lettere sagt enn gjort.

Det som fekk raseriet til å boble opp i meg i går, var at mine kjekke, flinke, arbeidssomme kollegar fortalde meg kor mykje rektor ved universitetet tener. Han har ei månedsløn på over ein million rubel, noko som tilsvarar 200 000 kr. Det kan samanliknast med å tene 400 000 kr i Noreg, altså ei årsløn. Så medan den jamne arbeider tek strøjobbar i helgene og jobbar overtid på kvardagane for å i det heile tatt kunne ete nok, kan leiinga ved universitetet fråtse på lik linje med rikingar i verdas rikaste land. Han tener om lag 170 gongar meir enn den jamne universitetsførelesar!

Det er latterleg, det er surrealistisk, det er så fjernt frå mine verdier som ein kan kome - men det er diverre vanleg, i eit land der dei rike vert rikare og rikare, medan 70% av folket lever på eller under fattigdomsgrensa.

Aprilpoesi

2011-05-07T21:24:00.000+02:00

Kings of Convenience

2011-05-03T20:18:00.000+02:00

"Explain me one more time - when they kill it's a crime, when you kill it is justice..."

Påske i St. Petersburg

2011-04-25T20:17:00.000+02:00

Eg har hatt ei fantastisk helg, rett og slett. Alle gode ting er tre, vert det sagt, og dette var den tredje turen min til St. Petersburg. Og god, det var den.

Alt vert ekstra kjekt med gode vener og strålande sol.

Kristin framfor Kazankatedralen langfredag

Tre flotte damer på tur! Frelsaren på blodet-kyrkja i bakgrunnen.

Langfredag i Frelsaren på blodet-kyrkja.

Det sixtinske kapell på russisk.

Anette og Isakskatedralen.

Veronica tek bilete over Neva.

Frå ei fantastisk fin oppsetning av Svanesjøen i Ermitasj.

Laurdag kveld gjekk vi heim gjennom Nevskij, byen var mørk, vakker og levande- og klokka 12 tok klokkespela til. Det var påskeaftan, og lyste med raud skrift frå den digre Kazan-katedralen: Христос воскрес - Kristus er oppstanden. Så gjekk vi heim til kyrkjeklokker, omkransa av mektige bygninger frå 1700-talet. Stemning på høgt nivå.

Eg - ein boms?

2011-04-19T22:10:00.002+02:00

Min ven Ole Jakob, fungerande som personleg vaskeri, ringde i dag med dårlege så vel som gode nyhende. Den dårlege var at Bjørnar, som er på besøk hjå han, hadde blitt bedt om å ta ut søpla, og med eit mistak hadde teke ein stor handlepose som inneheldt det meste av kleda eg har her i Russland. Han hadde med andre ord kasta kleda mine i boss. Der låg dei, saman med russisk hushaldningsavfall av ymse slag som diverse store og små dyr rotar rundt i, heile dagen. På kvelden vart feilen oppdaga, og den gode nyhendinga, fortalde Ole Jakob, var at dei hadde funne att det meste av kleda - men ikkje posen dei hadde vore i.

Som om ikkje det var nok, hadde dei leita igjennom heile den containeren dei hadde kasta kleda i, og lagt alt søppelet over i den ved sidan av, utan å finne noko. Dei fann til slutt ut at kleda låg i den andre containeren, altså den dei hadde lempa alt søppelet over i.

Eg gav beskjed om å køyre kleda på 90 grader, så får eg bruke det som brukast kan. Ærleg talt hadde eg aldri trudd eg kom til å ta på meg noko som hadde godgjort seg i ein haug av russisk søppel ein heil dag, men må ein så må ein... eg får kjøpe nokre nye klede i St. Petersburg i helga.

Nedsmelting

2011-04-03T21:01:00.004+02:00

Det var åtte grader i dag. Så varmt har det ikkje vore her sidan i oktober, altså for eit halvt år sidan. Den høge temperaturen har gjort eit kraftig innhogg i det tjukke laget av snø og is som dekker byen, og det berre i løpet av eit døgn. Det er med andre ord full nedsmelting på gang. Deler av dei større gatene ser ut som elver eller innsjøar, dei mindre er blitt til gjørmete bekkar fulle av søppel og skit. Skal tru om det finst eit dreneringssystem her. Alt hushaldningsavfallet som har lege i skjul under snøen, vert gravdis avdekka, saman med dyrekadaver, sigarettar og knuste flasker. "Gata" mi kunne i dag gått for å vere kva som helst slags slum.

Den lyse sida er at våren er på veg, og at eg enn så lenge har gore-tex sko med gummiknottar så eg korkje vert våt eller sklir.

Lopper i blodet

2011-03-30T15:57:00.002+02:00

Eg er rastlaus, noko som høver heller dårleg når ein skal byrje på ei avsluttande oppgåve i historie. Bøkene freistar ikkje, internett freistar ikkje, å trene freistar ikkje, det einaste eg har lyst til, er faktisk å reise ein tur, sjølv om eg var i Murmansk for berre tre veker sidan. Og eg er så heldig at eg kan det, sidan prisane på transport her i landet er låge, sjølv med mi inntekt (som rett nok blir spedd på av eit studielån).

Det er rart at eg med mitt norske pass og kvite andlet kan fare fritt kor enn eg måtte ønske over det meste av verda. Men eg er utruleg glad for det, sjølv om eg veit det er eit privelegium ikkje alle forunt. Livet som nomade passar meg fint, enn så lenge. Og i påska får eg besøk av Anette, Kristin og Veronica i St. Petersburg. Då er det berre å leggje seg inn på toget igjen.

Å borre, bor, borr, bør?

2011-03-29T10:33:00.003+02:00

Eg veit ikkje kva naboen driv med. Men kva enn det er han gjer, så brukar han i alle fall opptil fleire typar bør. Det eine høyrest ut som eit trykkluftsbor, og får heile blokka til å riste. Det andre lagar ein kvinande lyd, og høyrest omtrent ut som tannlegen sitt når han held på i dei bakarste jekslane. For meg som skal prøve å lese, er det så til dei gradar slitsamt at eg vurderer å gå til innkjøp av hørselsvern.

Sånn ellers har eg det fint!

Om likeløn i eit framandt land

2011-03-22T07:05:00.002+01:00

Enkelte russiske kvinner ser ut til å ta til takke med det meste av det landet har å by på av mannfolk. Berre han ikkje drikk for mykje, slår for mykje og tener penger, så er dei gifteklare. Det viktigaste kriteriet er kanskje at han tener pengar. Om ein ser på lønnssituasjonen i landet, vert dette meir forståeleg.

Eg er fullstendig klar over at menn tener meir enn kvinner i Noreg òg, og eg veit sjølv om tilfelle der kvinner og menn med same utdanning og same ansiennitet i same stilling har fått ulik løn. Men i Noreg går lønna uansett an å leve på.

I Russland tener ikkje berre lærerar og sjukepleiarar, men òg universitetsførelesarar og legar langt mindre enn snittet for folk med utdanning. Ein førelesar ved universitetet tener ein tredjedel av det ein Marsjrutkasjåfør (bussjåfør) tener i månaden. Ein mekanikar med spesialutdanning skulle kanskje kunne samanliknast med ein kirurg, men kirurgen må nøye seg med ein tredel av løna til mekanikaren òg. Desse yrka, lærar, lege og kirurg, har to ting til felles i Russland: Dei har med menneske å gjere, og dei er tradisjonelle kvinneyrke.

Russland har elles langt fleire ingeniørar, og mellom dei langt fleire kvinnelege ingeniørar, enn kva Noreg har. Kanskje fordi ein med ei ingeniørutdanning kan ha håp om å få ei løn som det går an å leve av.

Dei fleste ungdommar bur hjå foreldra til dei giftar seg, og nokre held fram med å bu hjå foreldra lenge etter at dei er gift. Kvinner, eller rettere sagt jenter (gjennomsnittleg giftealder i Russland er 21 år for jenter om eg ikkje hugser feil) leiter etter ein rik mann som kan befri dei frå timesvis med overtid og helgejobbing året rundt. Om han drikk litt og slår litt har då ikkje så mykje å seie. -"Alle russiske jenter vil gifte seg, for vi tener så mykje mindre enn mennene," kan eg sitere ei venninne på. Men det er få som protesterer.

På kvinnedagen får kvinnene blomster og sjokolade av mennene. Ingen skrik etter bedre lønn, ingen snakkar om vald mot kvinner, ingen kritiserer systemet som gjer at kvinner gifter seg så unge (og skiljer seg så tidleg).

Eg trur ikkje russiske kvinner set pris på at dei får så dårleg løn, men eg trur likevel dei set pris på frynsegodene ved å vere underlegne mannen. Dei liker at menn opner dørene for dei, ber veskene for dei, betalar for dei og rekkjer ut handa til dei når dei skal ut av bussen. Dei er "galante", seier russiske kvinner.

Eg kjem nok aldri fullt ut til å forstå dette (ein gong ein mann rekte ut handa til meg i det eg gjekk ut av bussen, såg eg visst så overraska ut at kameraten hans tok til å le), men det er ein interressant observasjon. Sett utanifrå ser nemleg ikkje den russiske kvinna særleg undertrykt ut. Kanskje er ho det heller ikkje - eg syns det kan virke som om undertrykkinga kjem innanfrå, som om kvinnene sjølv inntek si underlegne stilling. Nokre har hevda at -"det er fordi vi har så få bra menn", og at det difor er naudsynt å kjempe om dei. Russland har hatt underskudd på menn sidan andre verdskrig, og i dag tek alkoholismen og tobakken mange liv.

Kanskje vil dette endre seg, men eg tvilar eigentleg på det. Offisiell propaganda støtter opp under det tradisjonelle kjønnsrollemønsteret, og forsterkar det heller enn å viske det ut. Kvinner er svake, og dei treng menn til å verne seg. (Dette trass i at menn døyr av alkoholmisbruk, røyking og sjølvmord...)

Kanskje dette hadde vore lettare å forstå om eg heller hadde vekse opp i Russland på 90-talet, enn i stabile Noreg, der vi alltid hadde ein eller annan form for mat i huset.

Det livnar snart i lunder

2011-03-13T07:06:00.002+01:00

Medan resten av verda skjelv i etterdønningane av eit av moderne tids største jorskjelv og opptil fleire arabiske revolusjonar, er våren på veg til Karelia. Trass i at Russland er kåra til verdas 10. mest terrorutsette land, går livet fredeleg for seg i Petrozavodsk. Det einaste ein jamnt over må vere på vakt for her, er isblokker som rasar frå taka når sola gløttar fram, og råkjørarar i alt frå gamle Ladaar til glinsande SUV-ar.

Det tjukke laget av is og snø som har bygd seg opp sidan midten av november, er i ferd med å bli tynnare. Det har vore plussgrader fleire dagar på rad. Av og til kjem varme vindar frå sør sveipande inn over byen, og saman med sola gjer dei ein god jobb. Om ikkje mange vekene kjem byen til å vere snøfri. Eg må med eit litt tungt hjarte innsjå at eg har berre 3 månadar att her, men eg kjem nok til å kome tilbake - om ikkje anna på besøk.

Murmansk

2011-03-09T18:47:00.003+01:00

Tru det eller ei, men det går faktisk an å lade batteria med ein helgetur som inkluderar 44 timar på tog. Laurdag til tirsdag var eg, Ingvill, Marjo og Arvi (frå Finland) i Murmansk. Det vil seie, vi var i Murmansk søndag og mandag. Resten av tida gjekk med på å ta toget, leike språkleikar og forsøke å lære meg å snakke finsk. Det siste endte med latterkrampe, då eg presterte å seie at eg hadde småhestar (føll) på beina. Ordet for tær på finsk er nemleg nokså likt ordet for føll. "Toiseksi" er mitt finske yndlingsord og tyder "for det andre".

På dei to dagane vi var i Murmansk trur eg vi fekk sett det meste av det byen har å by på. Murmansk er ein av dei nordlegaste storbyane i verda, men krympar raskt. Etter oppløysinga av Sovjetunionen har byen mista om lag ein tredel av befolkninga si, og nærmar seg no størrelsen til Petrozavodsk. Sjølv om tilbakegangen på mange måtar er synleg, ser byen framleis nokså levande ut, i alle fall på dagtid. Vi nytta tida til å sjå severdigheiter som fanst, gå på kafé, i dukketeater, teater og på museum.

Bjørnane er ekte, men ikkje levande.

Minnesmerke over dei falne under 2. verdskrig.
Eg trur dette er den største statua eg har sett.

Ein bit av ubåten Kursk er reist til minne over mannskapet som omkom.

Heile gjengen framfor ei typisk sovjetstatue i sentrum.

Onsdag kveld fekk vi sjå noko anna Murmansk og andre nordlege stadar er kjent for: Ei kort stund vart himmelen lyst opp av flammande nordlys medan vi var på veg tilbake til hotellet. Ei perfekt avslutning på ei perfekt helg.

Bursdag

2011-02-24T21:15:00.003+01:00

Sist gong eg fylte år i utlandet, var eg i Aserbajdsjan. Det var det året eg blei 20, på den tida det braut ut unntakstilstand i Georgia. (Vi hadde planlagt å reise dit, det vart ikkje noko av.) Denne gongen fylte eg 23, og det er politisk uro i store delar av den arabiske verda. Til og med Ilham sjølv skjelv i buksene, og har sett inn tiltak for å få ned korrupsjonen.

Eg har hatt ein fryktelig travel dag, så har ikkje hatt tid til å feire, bortsett frå ein kjapp lunsj med to av dei andre nordiske i byen. Men, eg har fått mange gratulasjonar og klemmar, både frå studentane mine og andre, både i røynda og elektronisk. Takk!

Sol, snø og kaffi

2011-02-16T07:16:00.002+01:00

Dagane kan vere kalde. Temperaturen går så opp og ned, noko det kanskje gjer med det meste for dei fleste. -24 grader var det då eg stod opp i dag. Enda litt kaldare skal det visst bli, før våren gjer sitt inntog ein eller annan gong i løpet av mars. Eg lurer på korleis smeltinga blir, men eit snølager som har bygd seg opp over fleire månader.

Utsikt frå vindauget mitt ein tidleg morgon.

Det er viktig å kle seg godt.
Denne dagen fraus likevel augevippane mine.

Ein tur på café med gode vener er kjærkoment på kalde vinterdagar. Her i Russland får ein små koppar kaffi og STORE sukkerbitar.

Livet er å stå i kø

2011-02-09T20:22:00.002+01:00

Det var tåke i går. Tåke og ti minusgrader. Det går faktisk fint an, vatnet berre frys i lufta, så du får ei tåke av iskrystallar som bit deg i ansiktet så snart du stikk nasen ut av ei av dei mange ståldørene i Petrozavodsk. Og ute i gatene er det alltid menneske. Dei kjempar seg fram hit og dit i trafikkaos og kulde, skiten snø og køer. Å stå i kø, det er russerane vane med.

Eg las ein tekst i går av Vladimir Sorokin, ein kjend, russisk forfattar, som meiner at den sovjetiske mentaliteten sit fast i det russiske folk. Heile livet deira gjekk ut på å stå i kø, å vente på å få varer, arbeid eller løn, og dette, meiner han, er noko som sit igjen. Folk manglar eit mål, ein streben etter å kome seg framover, dei står på eit vis framleis i kø og berre ventar. Og teksten eg las, den handlar sjølvsagt om å stå i kø. (For dei som les russisk)

Rart med det, for det har eg tenkt litt på sjølv. Kanskje ikkje at livet til ein russar er å stå i kø, men eg har lagt merke til at det aller meste må gjerast tungvint. I enkelte butikkar må ein framleis først seie til ein tilsett kva ein skal kjøpe, deretter stille seg i kø i ei kasse og betale, så får ein ei kvittering ein viser til den som leverer ut varene - og så til slutt kan ein hente vara si. Dette var regelen heller enn unntaket i sovjettida. Ein hadde å fylle tida med. Og samanlikna med Noreg, er det litt slik enda. Så mykje må ordnast her at du har alltid noko å fylle dagane med, alltid noko å gjere. Om ikkje anna kan du stå i kø.

Heim til Petro

2011-02-01T17:17:00.003+01:00

Etter ein lang og litt slitsom tur er eg framme i Petrozavodsk. Sjølv om det var 32 grader på toget og kufferten min sprakk, kjenner eg meg ganske bra, med unntak av stivheit i nakken etter fleire dagar med sleping av bagasje og varierande søvnkvalitet. (Ålesund-Bergen-Radøytunet-Bergen-Oslo-St.Petersburg-Petrozavodsk)

Turen til Bergen var vel verdt det, eg fekk treffe og bu hjå gode vener, og fekk ein flott tur til Radøy saman med Navigatørane. Super måte å lade batteria på, om ein ser bort i frå nattesøvnen på fire timar.

No er eg altså klar for eit nytt semester. Trur eg. Eg skal ha ei gruppe ganske ferske norskstudentar, og kanskje undervise privat på si. Og så er eg liksom 100% student sjølv, og tek russisktimar her. Hjelpast.

Det er faktisk godt å vere "heime" i Petrozavodsk. Godt og litt stressande. Bra eg hadde seks veker ferie.

Mandige analfabeter og uverdige bønder

2011-01-21T12:36:00.000+01:00

"I Tyskland på 1000-tallet var det i det verdslige aristokratiet fortrinnsvis kvinner som kunne lese og skrive; mennene regnet dette som umandig."

Sitat frå historiebok om middelalderen, då overklassemenn helst skulle vere riddarar, noko dei vart trente til frå sjuårsalderen. Ikkje rart dei vart analfabetar. Overklassekvinnene deltok i liten grad i oppdraginga av eigne born, dette vart ofte gjort av profesjonelle barneoppdragarskar, inkludert profesjonelle ammer. Bøndene var fattige, mange og underkua, men gjekk i mindre grad inn i lukurative ekteskap og fekk dermed i større grad enn aristokratar velje partner sjølve. Dei hadde ikkje så mykje å tene på ekteskap uansett. Etter kvart utvikla overklassen seg til å bli ein stand, og fekk stadig meir innfløkte reglar for korrekt oppførsel, som skulle skilje dei frå folket for øvrig. Adelen hadde rett til å herske over bøndene, som produserte mat til dei, og skiljet mellom frie og ufrie bønder var glidande.

Alt ein ikkje visste om middelalderen...

Bergen

2011-01-12T08:36:00.002+01:00

Etter tre dagar med vind, sludd og is, fraus det på igjen i natt. Eg håper temperaturen kan bestemme seg for om den vil ligge over eller under null.

Det er godt å vere her igjen, sjølv når byen er islagd, grå og trist. I natt dukka stjernene opp mellom skyene. Eg har framleis mange folk å treffe, og ser fram til det.

Røter

2011-01-04T23:23:00.002+01:00

Når eit gamalt menneske døyr, er det som eit heilt bibliotek brenn, heiter det i eit afrikansk ordtak. Eit heilt liv av minne, erfaring, kunnskap og kjærleik forsvinn. Det vil seie, den eine personen forsvinn kanskje frå denne verda, men dei som står att, sit igjen med sine minne, si erfaring og kunnskap, sin kjærleik. Nokre gongar kan det gjere ganske vondt, heldigvis. Ja, eg seier heldigvis, fordi eg trur det er verre om det ikkje gjer vondt - eg trur det er verre å ikkje elske, å ikkje sakne.

Eg har innsett dei siste dagane at eg har ei stor familie. Vi har mellom anna vore samla i bestemor sitt hus, sannsynlegvis for siste gong. Ho var limet som heldt oss saman, no må vi klare det sjølv. Eg har aldri vore nøydd til å lære meg når folk har bursdag, bestemor har alltid oppdatert meg både om komande bursdagar og om andre viktige hendingar som har med slekta å gjere.

Bestemor mi er ikkje her lenger. Det er rart, trist og litt tomt. Nesten så eg tenkjer: "Urettferdig at DEI skulle få henne no" om der ho har hamna, med eit aldri så lite forsøk på å le av meg sjølv.
For å sitere mitt søskenbarn HP: Hvis det finst ein himmel, og dersom det finst ein omn der, så er eg sikker på alle saman sit og et karamellpudding akkurat no.

Alle dine kjære

2010-12-26T12:04:00.002+01:00

Ingrid Urkedal sovna stille inn på St. Olavs hospital i går, 1. juledag, med tre av sine fire born rundt seg. Ho var høgt elska og vil bli sårt sakna, og jula vert nok ikkje det den skulle bli for oss som er att. Men eit godt liv hadde ho, og var frisk heilt til det siste. Fryseren vår er framleis full av brød ho baka til oss til jul, og ho hadde pakka inn to presangar kvar til alle borna her i huset i år.

Dagane er stille og tomme. Det manglar eit menneske som har vore så utruleg viktig for oss alle, og som har gjeve oss uendeleg mykje med på vegen. Ho gledde seg slik til eg kom heim, sa ho. Men den dagen eg kom heim, reiste ho til Trondheim, og der endte ho sine dagar. Eg fekk ikkje treft henne igjen. Kvil i fred, bestemor.

Om sorg i ei høgtid

2010-12-25T15:24:00.004+01:00

Det er ikkje alltid alt går som ein hadde tenkt. Eg kom meg vel heim i eitt stykke med all bagasje og alle julegåver intakte, fekk tatt ein eksamen i Bergen i full fart og slengt meg med hurtigruta natt til 22.

Visst var det godt å kome heim, men triste nyhende kastar skuggar inn over julehøgtida. Tidleg denne veka døydde ein 21 år gamal gut frå øya vår av hjartestans. Eg kjende han ikkje veldig godt, men han var ein av dei frå valderøyingane eg hadde noko kontakt med medan eg budde i Bergen. Til julefrukosten fekk vi òg vite at vår kjære, spreke bestemor som feirer jul med familie i Trondheim i år har fått slag. Vi veit ikkje om ho overlever. Mor mi har reist nordover, eg er att saman med syskena og far min. Jula er ikkje freda for tragiske hendingar.

Det fantastiske juleveret verkar med eitt ikkje så viktig. Men eg ser det likevel, det er vakkert her, og eg har fått digitalkamera til jul. Og ullundertøy, som eg bruker for å halde varmen. Eg er forkjøla, men klarer ikkje å halde meg inne likevel.

Tankar ei kald desembernatt

2010-12-16T21:28:00.002+01:00

Det knitra og glitra i dei frosne gatene då eg gjekk heim tidlegare i kveld. Snøfnugga her er liksom mindre, og dalar saktare enn heime i Noreg. Til ein torsdag kveld å vere, var det ganske stille i byen, og eg kunne nyte synet av tre og gater dekte av nysnø, og det skein som i tusenvis av diamantar på greiner og fortauskantar.

Og eg tenkte; eg har jo det eigentleg veldig bra, og avslutningsfesten med norskstudentane vart det næraste ein kan kome ein suksess. Visst har det kome utfordringar dette halvåret, men kanskje ikkje meir enn kva som trengst. Snart reiser eg heim for fem-seks veker, noko eg gler meg til, men eg ser jo eigentleg fram til å kome tilbake hit òg.

Elles kan eg opplyse om at har kome inn på historie i Volda, og utvider dermed min etter kvart ganske vide faglege horisont med enda eit fag. Ikkje fordi eg har tenkt å bli historikar, men fordi eg synst det er interessant, og merker at eg har eit par hol i historiekunnskapen når det gjeld land som ligg vest for Polen.

Det sa pang

2010-12-14T08:48:00.002+01:00

Ein treng korkje lese norske eller svenske nyhende for å få med seg kva som har skjedd i Stockholm. Jamvel på nettsida til BBC hadde eit bilete av ein ung iraner med solbriller innteke øvste hylle, og overskriftene om denne handlinga, som er den første av sitt slag i Sverige, lyste mot oss. Ein mann har sprengt seg sjølv midt på lyse dagen, og Sverige er for alltid endra, hevdar nrk.

Det er trist at slike profetier er sjølvoppfyllande.

Om vi gjer muslimane til fiendar, blir dei det. Nettopp fordi dei då vil sjå på oss som undertrykkjarar, og unge, lettpåverkelege muslimar vil lettere bli plukka opp av ekstreme grupper. Motsetnadar forsterkar kvarandre. Visst er dette ei tragisk hending for Sverige, men ikkje minst er det ei tragisk hending for alle dei unge muslimane som ikkje støtter denne typen handlingar. (Eg seier VI og DEI no, og er klar over at dette er ei karikert inndeling.) Vil råde alle til å lese denne artikkelen av ein ung svensk journalist som sjølv er muslim.

Eg fortalde nokre russiske vener av meg at eg hadde bodd i Aserbajdsjan her om dagen. Dei reagerte tvert med "Ja, dei er muslimer ikkje sant? Eg forstår ikkje kvifor dei drep folk!"

Eg sat att med ein vond smak i munnen, og prøvde å forklare at aserbajdsjanarar slett ikkje er ekstremistar, og at den oppveksande generasjonen i den frykta naborepublikken Tsjetsjenia har vekse opp med krig, at dei ikkje kjenner anna, at det er derfor dei "svarte enkene" villig går i døden for å hemne sine avdøde menn, drepne av russiske soldatar... men språket strekte ikkje til.

I ein oppheita diskusjon om uvanta tema på russisk kjem eg framleis til kort, andre er meir munnrappe enn meg, sjølv når eg har meir (nyansert) kunnskap.

Eg sit på sidelinja og ser med gru på at liknande haldningar utviklar seg i Norden - for det gjer dei. Frå begge sider.

BBC om svenske sexlover

2010-12-08T20:14:00.004+01:00

Eg tek ei pause i eksamensskrivinga for å ause ut litt frustrasjon. Ikkje først og fremst over eksamenen, men over BBC, og ein artikkel om dei strenge "sexlovene" i Sverige.

Stort sett har eg sansen for BBC. Her blir imidlertid Sverige sine strenge straffer for valdtekt hengt ut og harselert med, og journalisten påstår svenske dommarar tøyser med at menn treng skriftleg løyve først.

Ti år i fengsel kan ein få for valdtekt med bruk av særs grov vald i Sverige. For ei valdtekt der ein ikkje er fullt så valdeleg, kan ein få seks år. Dersom ein ikkje bruker fysisk vald, men til dømes utnyttar ein sårbar situasjon eller bruker press, kan ein få fire.

Eg tek ikkje stilling til kor vidt klagene mot Assange er ein konspirasjon eller ikkje, då eg ikkje trur eg kan finne objektive kjelder om det i disse dagar. Men den nedlatande tonen i artikkelen provoserer meg.

Fire år. Det er samme straff ein serievaldtektsmann som slår i stykker ansikta til folk kan rekne med å få i Noreg.

Ok, så er fire år lenge for sexpress. Men eg har meir sans for den svenske lova enn praktiseringa av den norske, der dei fleste som blir dømde for valdtekt er ute etter eit halvt år og kan fortsetje som før. Hugser du Lommemannen? Han vart dømd til ni år, men kan i praksis vere ute etter tre, dersom han får strafferabatt og andre ulumskheiter. 66 born er han dømd for å ha forgripe seg på, og det kan godt vere at det finst fleire. I teorien kan han om tre år gå rundt i gatene, symjehallane og barneskulane på nytt.

Eg er med i gruppa "Strengare straff for barnemisbruk i Noreg" på fjesboka. Hadde gjerne sett at det var strengere straff for vald i det heile.

For nokre år sida las eg ein noko sarkastisk artikkel, der journalisten peikte på ein del ironiske skilnadar på norske bøter. Det er til dømes mykje dyrere å urinere på gata, enn å slå ned nokon på gata eller ta kvelertak på kjæresten sin. Skal dette tyde at det er viktigare å verne asfalt enn menneske?

Den fjerne austen

2010-12-06T07:24:00.002+01:00

Det er mange som ikkje veit at kristendommen i dag er den mest forfulgte religionen i verda. BBC fortel her historia til ei mor i Pakistan dømd til døden for blasfemi, etter at ho i følge sine kollegar skal ha snakka nedlatande om profeten Muhammad. Dette er saker ein vanlegvis ikkje høyrer så mykje om, og dette var ein god reportasje som er verd å sjå.

Relativ varme

2010-12-02T19:30:00.003+01:00

Varme er relativt, som alt anna. Det vil seie, utsegna alt er relativt er strengt tatt logisk umogeleg, ettersom ho sjølv ville vere relativ om ho var sann, og dermed ville ikkje alt vere relativt. Men nok om det.

Temperaturen steig med 18 grader over natta. For meg, som aldri har opplevd eit slikt temperaturhopp på ein og same plass i heile mitt liv, var det ei merkeleg kjensle å gå ut på gata og tenkje at tre minusgrader eigentleg er ganske varmt. Eg fortalde studentane mine for nokre dagar sidan at det var meldt 4-5 minusgrader, og dei reagerte med kvifor?! ("potsjemu?!") Til Petrozavodsk og desember å vere, er det nemleg ikkje spesielt kaldt, og 21- er nok ein vanlegare vintertemperatur enn 3-. (Inne, derimot, klarar russerane seg fint i 30 varmegrader...) Eg har alltid tenkt på fleire enn to minusgrader som kaldt, men etter gårdsdagen med 21- kjennest tre lunkne minusgrader rett og slett mildt.

Det er relativt varmt!

Ein vakker dag

2010-11-29T07:57:00.005+01:00

Etter tre dagar med snøkave og vind fekk vi ein nydeleg dag i går. Eg, Anna, Hanna og Eva gjekk ned til innsjøen for å ta bilete. Vinden hadde blåst vatn frå sjøen innover land, som deretter hadde frose og skapt dei vakraste formasjonar. Kunne ønskje eg hadde noko anna å dokumentere med enn eit mobilkamera!

Ved innsjøen. Innefryste skip i bakgrunnen.

Isdekorasjonar på ein stor stein

Hanna tek ein ridetur, Eva vil ta bilete!
(Hanna ramla av på veg ned)

Ein lyktestolpe med innsjø på!

Trass i det fine veret var det nærmare 20 minusgrader, og eg gjekk ut med litt for lite klede. Etterpå gjekk eg heim og tok på ein ekstra stilongs, eit ekstra par vottar og eit ekstra sjerf. Folk her seier eg ser ung ut, sjølv om eg er relativt høg her. Eg trur det har med klesstilen å gjere. Russiske damer går framleis med stilettar, men hælhøgda har nok gått ned minst 5 cm! Eg vurderer framleis pelslua sterkt...

Eg ser ut som eg er 13!

Petrozavodsk

2010-11-27T14:08:00.004+01:00

Femten minusgrader er faktisk heilt greit så lenge ein går med vinden. Det er ansiktet som frys mest når dei sinte, små snøflaka som har sveipa over byen vår dei siste tre dagane vert piska mot kroppen. Dei bit i kinna, i nasen og haka. Eg laga meg ein slags "halv-hijab" av eit av aserbajdsjansjala mine i dag, og fekk dekt haka og det meste av kinna. Det bles mindre i dag enn i går, men kvart eit vindpust får huda i ansiktet til å svi. Dei siste tre dagane har det snødd tett, men eg har enda ikkje sett ein einaste brøytebil. Dette fører sjølvsagt til stadig lengre køer i den allereie nokså trafikkerte byen, og eg er glad eg bur så nært sentrum at eg kan gå til fots både til universitetet og butikken.

Dei første dagane var vinden så sterk at snøen
ikkje vart liggjande på "vegane'".

Blokka mi er jo fin og fargerik da!

Sentralfyring

2010-11-25T10:39:00.004+01:00

Klaga eg på sentralfyringa for to månadar sidan? At det var for varmt inne? Eg ber om orsaking, men det var nesten 30 grader og mange sekundmeter vind sidan. I skrivande stund er eg djupt takknemleg for sentralfyringa, som held leiligheita mi varm og god. Eg har lukka alle vindauge for første gong sidan fyringa vart slått på, tent stearinlys og strikkar knestrømper.

Det er ti minusgrader og snøstorm, og eg har ikkje stukke nasen utfor døra i dag. Eg skal ikkje på jobb før klokka sju, og eg går ikkje ut før eg må. Godt eg har heimeeksamen å unnskulde meg med!

Kulde, pels og reising på russisk vis

2010-11-22T22:03:00.002+01:00

Temperaturen har gjort eit nytt hopp, eller rettare sagt dropp, og nådde under ti minusgrader i går kveld. Vinteren er komen for å bli. Og om temperaturen droppar enda tjue grader i løpet av dei neste to månedane, er det ingen som hever augebryna for det.

Førre helg var eg, Eva frå Noreg, Hanna frå Finland, Viktor og Anna frå Sverige på tur til Kondopoga, ein liten by ein time frå Petrozavodsk. Og denne helga var det tur til St. Petersburg, fram og tilbake med nattog. Eg liker russiske tog, men det hadde vore enda betre om det ikkje var 35 grader oppunder taket, det er ikkje lett å få sove i dei øverste køyene...

St. Petersburg var ein forfriskande, europeisk, kontinental innpust, og eg er klar for den siste månaden før jul. Eg fann eit festleg skilt i hovudgata som eg ikkje tok bilete av, der det stod "Pels frå Skandinavia".

Eg les norske nyhende, og har fått med meg at pelsmotstanden i Noreg har vore stor i år. Forståeleg er det, sett alle dei fæle bileta frå pelsfarmane. Eg er ingen tilhengjar av dyremishandling. Til tross for dette er eg ikkje prinsipielt i mot pels, fordi eg ser ei anna side av saken - russerane frys.

Det er kaldt i Russland, og når temperaturen kryp under 30 minus er faktisk pels noko av det mest effektive ein kan kle seg med. Eg held meg førebels til ullundertøy og ullkåpe med tjukk genser og varme ekko-sko, men det finst ikkje Devold-fabrikkar i Russland. Det ein kan kle seg med her for å halde varmen er dunjakke eller pels. Sant å seie har eg nesten vurdert å kjøpe meg pelslue om det blir kaldt nok, H&M-lua mi er ikkje varm nok. Eg har kjøpt ull på marknaden og strikkar det eg er god for, og har med to gode vinterjakker frå Noreg. Likevel trur eg at det kan bli kaldt i vinter.

Tradisjonelle russiske pelsluer var laga av bjørneskinn, og bjørn - det er eit dyr det finst mykje av i Karelia. Bjørnen levde fritt, og hadde nok eit ganske godt liv før han vart skoten og laga luer av. Kjøtet vart også ete. I dag er bjørnekjøt ei dyr luksusvare her.

Norske pelsfarmar produserar i stor grad pels til Russland og Kina. Pelsnæringa i dag er kommersialisert og effektivisert, dyra bor i tronge bur og har det generelt sett ikkje spesielt bra, med eitt unntak - reinen.

Samane driv nok ein av dei eldste typane dyrehald i verda, og kanskje også ein av dei mest dyrevenlege. Reinkjøt er dyrt, så få kjøper det, sjølv om det er produsert på ein både dyrevenleg og miljøvenleg måte. Reinskinn isolerar utruleg godt, og er tradisjonelt brukt av samane til å halde varmen både i lavvoar og i klede.

Dagens moral - kjøp reinsdyrkjøt?

Eg vil ha vinter!

2010-11-11T10:50:00.003+01:00

Petrozavodsk er ein grå, grå by når haustfargane har forsvunne og regnet gjer gatene meir og meir gjørmete for kvar dag. Skydekket gjev den korte dagen eit skjær av skumring, og alt blir tonar i brunt og grått. Bortsett frå dei fargerike balkongane, sjølvsagt.

Her er eit bilete av blokka mi. Den turkise balkongen er min!

Vi har vore så heldige at vi har fått nokre fine dagar tidleg i november. Sol og frost, klar luft og litt snø. Til neste helg er det meldt ni minusgrader. Eg hadde ikkje trudd eg kom til å seie dette, men eg ser fram til det! Snøen gjer heile byen utruleg mykje finare.

Vener er kjekt å ha! Eg og Hanna frå Finland.

Ein nydeleg dag nede ved innsjøen. Heisekraner kan vere poesi.

Selbuvottar er kjekt å ha!

Haust, halloween og zombiar

2010-11-02T20:04:00.003+01:00

Eg nyt dei klare haustdagane i Petrozavodsk, og syg til meg dei siste restane av farge. Byen er i ferd med å bli vintergrå, om ein ser bortifrå blokkene. Alle bygg på sin eigen veranda, slik at husa får ein lappeteppeaktig utsjånad.

Her om dagen var det trollsk stemning i eit kryss i nabolaget mitt. Eg lurte på om det kunne vere frykteleg tjukk tåke, men det viste seg å vere brann. Så vidt eg veit gjekk det bra, ingen har snakka om det etterpå.

Legg merke til at menneska inne i den raude trekanten på fareskiltet spring. (Det er ein grunn til det...) Og skiltet under, som liknar på ein k eller ein a eller eit metrokart, viser kor det er lov til å køyre i eit avansert kryss som de ser deler av i bakgrunnen. Sjansen for å få auge på dette skiltet, som eg har teke bilete av frå fortauet, er ikkje spesielt stor når ein kjem køyrande i 80.

Nokre av utvekslingsstudentane her i byen kledde seg ut til Halloween. Eg såg ei russisk jente som gjorde det same, ho var saman med dei. Sminkinga var det ikkje noko å utsetje på. For dei som er i tvil; desse finske gutane er zombiar.

Det er ikkje alltid like lett å skulle vere skummel...

Frå innsida eller utsida

2010-11-01T10:14:00.003+01:00

Det er mange land i verda som har styresett og reglar vi i "Vesten" ikkje er fornøgde med. Til dømes kan vi ta Saudi-Arabia. Ofte vil "Vesten" (som sjølvsagt alltid har rett) prøve å innføre sitt moderne demokrati med alle middel, utan tanke på kva innbyggjarane i desse landa sjølv vil. (Dette gjeld forsåvidt ikkje Saudi-Arabia, som har fora fleire vestlege land med olje i mange år.) Eg har førebels ikkje sett eksempel på at tvangsdemokrati har fungert, men sei gjerne i frå om de har observasjonar, kommentarfeltet er til for å brukast!

Difor synst eg det er så fint når menneske frå desse landa sjølv seier i frå kva endringer dei vil ha, og snakker frå eit innsideperspektiv! Dette gjeld forsåvidt Russland òg. Men la oss holde oss til Saudi-Arabia, då eg har funne ein utruleg spanande blogg.

Her kan ein lese om eit ganske så lukka samfunn frå innsida, frå augene til ei høgt utdanna, reflektert kvinne, som ikkje får lov til å gå ut av huset sitt åleine. Utruleg spanande, spør du meg.

Om diverse kroppar

2010-10-26T11:02:00.002+02:00

Eg har vore på treningssenter i dag. Og fysj, for nokre plakatar dei hadde på veggane! Eg trudde verkeleg at eg hadde sett skrekkeksempel på bolekroppar før, men dette var over mi fatteemne... det var Hulkenx3, minst. Så dette er altså mannsidealet i dagens Russland..?

Damene derimot, er spede og slanke som antiloper. Har du høyrt at Barbie er eit urealistisk kroppsideal? At ho ikkje ville kunne stå oppreist om ho var eit ekte menneske? Det er ikkje sant. Eg har sett mange Barbie på gata i Russland, vaksne menneske som maks kan vege 40 kg og som vaklar rundt på 15 cm høge stilletthælar så det ser ut som om eit vindpust kan blåse dei over ende. Russiske jenter er smalere bygd enn norske, så dei fleste ser ikkje beinete ut heller. Dei er pene, veldig pene. Men eg lurer på kor godt beina deira fungerar etter 50 år på stillettar.

Min eigen kropp fungerer heller ikkje optimalt for augneblinken. Eg har gangsperre. Ikkje på grunn av trening, men på grunn av 4 håndskrivne sider har eg vondt på innsida av høgre albue, og innser at skrivekondisen ikkje er som den var på ungdomsskulen, då eg skreiv 40 på ein dag utan å merke noko. Noko har skjedd sidan den tid, skal tru om det har noko med datamaskiner å gjere?

Overgangsmåneden oktober

2010-10-23T12:36:00.002+02:00

Det er snart vinter, men den har framleis ikkje festa grepet. Eg har tatt fram vinterkåpa og håper på frost og klarver.

I dag skal eg på ein Karelsk folkemusikkfestival.

From Russia with love!

Borte bra, men heime best?

2010-10-19T19:33:00.003+02:00

Er det ikkje morosamt (som i "funny") at folk seier at ein har "komt trygt heim att"? Ikkje berre med tanke på at dei fleste ulukker skjer i heimen, men og med tanke på at dei fleste er vel så trygge der dei måtte vere i utlandet som heime. Folk frå Noreg tek ofte med seg sitt trygge tilvere kor enn dei reiser, anten ved å reise til trygge plassar, eller å sikre seg bevæpna vaktar og høge murar. Det treng eg imidlertid ikkje i Petrozavodsk.

To menn har blitt myrda i Bergen i haust. Her har så vidt eg veit ingen blitt myrda, men mange blir skadde i trafikken. Dei snakkar ikkje så mykje om det, og taxisjåførane skjenner på meg om eg vil feste bilbeltet. Det er pinglete å bruke bilbelte i Russland.

Det farlegaste her er trafikken, som dei fleste andre stader.

Trafikk og sjølvmord. Akkurat som i Noreg. Visste du at det døyr fleire menneske i sjølvmord kvart år i Noreg enn i trafikkulykker?

Men ein ting har vi som nordmenn, som nesten ingen andre folk i verda har: Vi har ein stat som tek vare på innbyggjarane sine. (I alle fall dei fleste av dei...) Om eg hadde blitt sett i fengsel i utlandet urettmessig, hadde ein eventuell ambassadør engasjert seg personleg for å setje meg fri. Innbyggjarar i dei aller fleste andre land kan berre drøyme om det same.

Og det skal vi vere klare over: Det er makt i å vere norsk statsborger. Vi har fleire rettar og mindre å klage over enn dei fleste.

Eg liker

2010-10-17T19:03:00.002+02:00

-å springe etter bussen og akkurat rekke den (i dag hoppa eg på ei Marshrutka i fart)

-å snakke med kjekke folk

-kalde, klare dagar

-å oversette frå russisk til norsk (den andre vegen går langt over hovudet på meg)

-å lære mykje, både teologisk, språkleg, kulturelt og mellommenneskeleg :)

Dobbeltmoral før og no

2010-10-14T21:33:00.002+02:00

"Mannen kommer inn i ekteskapet med vaner og forestillinger fra ungkarstida, og for mange er deres beste glede å snakke om fordums elskov, mens så mange koner ikke har noe slikt bak seg.

Derfor er mitt råd: la kvinnene skape seg den samme fortid som mannen eller også la være å gifte seg. Det er som regel et helvete de alle går inn til."

Om du skulle gjette, i kva tidsepoke hadde du plassert dette utsagnet?

Det er ikkje frå vårt millennium. Det er heller ikkje frå Power-girl jentene på 90-talet, eller kvinnerørsla på 70-talet. Ikkje frå ei frustrert husmor på 50-talet.

Sitatet er henta frå eit brev den kjende norske forfatteren Amalie Skram skreiv til ektemannen sin i 1893. Og ho visste kva ho snakka om. Medan ho enda var ein tenåring vart ho pressa til å gifte seg med ein eldre skipskaptein som hadde mykje seksuell erfaring frå før, og vart djupt ulukkeleg i dette ekteskapet.

Amalie Skram vekte avsky i si samtid, både fordi ho skreiv om tabubelagde tema og attpåtil var kvinne. I ettertid har ho vore ein høgt akta forfatter.

Ein lærer mykje av å vere norsklærer!

Kizhi

2010-10-10T20:34:00.003+02:00

Petrozavodsk er ikkje ein veldig kjend by i Noreg, men ligg ikkje langt frå eit verdskjend turistmål. Øya Kizhi står på UNESCO si verdsarvliste, og her står mellom anna det mest praktfulle eksempelet på nordrussisk arkitektur som finst: ei trekyrkje med 22 kuplar, bygd av bønder midt på 1700-talet, utan ein einaste spiker.

Eg var så heldig å få bli med ein gjeng utvekslingsstudentar til denne merkverdige øya ute i Onegasjøen i dag. Turen tok om lag halvannan time med båt, og det er rart å seie det, men nærare verdas ende kjem du ikkje. Ei øy, midt ute i Onegasjøen, som igjen ligg langt inne i dei russiske skogane. Fascinerande.

Inntrykk/впечатления

2010-10-08T20:23:00.005+02:00

Gatebilete. Sentrumsmarkedet i bakgrunnen.

Vener!

Ein koseleg park i nærleiken av huset mitt!

Opptreden av det utruleg flinke universitetskoret,
som tre av mine studentar er med i.

Haust

2010-10-04T19:48:00.004+02:00

Dei siste vekene har lauvet blitt stadig mindre grønt, og no strør trea om seg med gule, raude og oransje blad. Det er som om den tidlegare dominerande grønfargen reint forsvinn i eit bleikoransje teppe. Fargeintensitetstoppen er nådd, og no byrjer det brune og grå å kome til syne. Hausten er her for alvor, og vinteren er på veg. Den kan kome plutseleg, seier russerane. Det trur eg på, hausten kom over natta.

Eg gler meg på sett og vis litt til vinteren. Kanskje innetemperaturen blir behageleg då, eg har framleis alle vindauge opne 24 timar i døgnet. Og så synst eg det er koseleg med snø. Her er dei vane med snø og kulde, så eg tviler på det skaper bråstopp i samfunnet som det gjorde då eg budde i Aserbajdsjan.

Studentane mine er flinke, kollegaane mine kjekke og medstudentane bra folk. Har ikkje mykje å klage på!

"Gata" mi

Forkjøla rangel

2010-10-02T11:00:00.003+02:00

Alle er forkjøla for tida. Eg òg. kkje rart kanskje, når temperaturen droppar 12-14 grader på ei veke og det er varmt inne og kaldt ute.

Elles går det bra. Eg såg den norske filmen "De usynlige" i går. Ein veldig god film, som handlar om ein barnemordar som slepp ut av fengsel og skal prøve å leve vidare. Eg lurte på om eg orka å gå ut etterpå, den var veldig bra, men ganske tung. Det blei til at eg tok meg ein tur ut, først ein tur på café og deretter svensk humorserie i leiligheita saman med ei svensk og ei finsk venninne. Så var klokka plutseleg halv fire på natta.

I dag skal eg på øving med kyrkjekoret eg er med i. Håper halsen held.

Mitt Russland

2010-09-25T15:05:00.003+02:00

Mitt Russland er vakkert.

I dag gjekk eg tur. Det finst eit russisk ord faktisk, for å spasere utan mål og meining, og det var nettopp det eg gjorde. Haustfargane er sterke no, og lauvet hopar seg opp langs med vegkantane før det vert kosta vekk av iherdige gatefeiarar med arbeidsklede. I dag var det sol og seksten grader. Byen var rolegare enn til kvardags, eg såg familier som gjekk på tur, born som leika og skrålte, blomar og tjukke ullraggar i boder langs vegen, ja, alt var mest idyllisk.

Så gjekk eg forbi to søstre som stod og gret. Dei sto heilt stille og stirra tomt framføre seg. Den eldste heldt ein arm trøstande omkring den yngste. Eg høyrde ingenting, men kunne sjå tause tårer trille stille nedover kinna deira. Eit streif av sorg ein solskinsdag.

Det finst mange skjebner i ein by. Mange menneske. Og akkurat i Petrozavodsk, mange parker, elver og tre. Og bruer. Eg liker Petrozavodsk.

Om barnevogner og maskulinitet

2010-09-23T08:57:00.002+02:00

Russiske menn trillar barnevogn.

Eg trudde dette var eit særnorskt fenomen, og vart sant å seie litt overraska til å byrje med. Men det er fleire menn som triller barnevogn her enn heime. Kanskje hadde eg ikkje forventa dette fordi eg har eit bilete av russiske menn som litt macho-menn, som konkurrerar om kven som kan drikke mest vodka og skråle høgast i fylla.

Dette er kanskje eit veldig stereotypt bilete av den russiske mannen. Visst finst det mange stereotypar, dei kjem som regel til av ein grunn, men det finst altså mange ikkje-alkoholiserte russiske menn. Mange av desse er småbarnsfedre som ser ut til å vere flinke å ta vare på borna sine. Likevel får eg ikkje inntrykk av dei som spesielt "mjuke" menn.

Det er ein sterk kontrast mellom ein høg ung far med skjegg og caps og ei lilla barnevogn. Likevel ser eg ikkje noko feminint eller mjukt i det. Noko av det mest "sjarmerande" eg kan hugse å ha sett nokon gong, var ein far i Ukraina som var ute med den to år gamle dottera si. Plutseleg kom to store laushunder springande, då treiv han henne raskt og heldt henne i dei store armane sine og verna henne. Maskulinitet på sitt beste?

Eg trur ikkje det er noko særnorskt i at menn triller barnevogn. Det som er særnorskt, er nok heller at du må vere ein "mjuk" mann for å gå på trilletur med borna dine.

Statistikk og praksis

2010-09-20T09:28:00.003+02:00

Kvart 40. sekund tek eit menneske livet av seg i Russland. Vanvittig mange fotgjengarar vert påkøyrde og drepne. Forbruket av alkohol og tobakk er så høgt blant russiske menn at dei døyr om lag femten år før kvinnene, og den kombinerte levealderen blir dermed ti år lågare enn i Europa totalt.

Bak desse dystre statistikkane skjuler det seg eit enormt og variert land, med velfungerande byer som Petrozavodsk og eit folk som tek i mot deg med opne armar. I møte med menneske her har eg nesten utelukkande berre hatt positive opplevingar. Men eg er forsiktig når eg skal krysse gata!

Ny i Russland

2010-09-14T18:20:00.003+02:00

Russarar er mykje meir hjelpsame enn folk vil ha det til, i alle fall når det kjem til ei norsk jente på metroen i St. Petersburg med alt for mykje bagasje. Ikkje nok med det, men den legendariske gjestfridomen her er òg mykje lettare å leggje merke til når ein kan språket godt nok til å snakke med folk. På toget hit delte eg kupé med tre kjekke karar frå Murmansk, den eldste spanderte kveldsmat og te.

Leiligheita eg bur i er større enn det meste anna eg har budd i, og eg har åtte doble klesskap. Berre for å fylle ut litt valde eg å bruke to av dei. Til å vere ganske mange tiår gamalt er det eigentleg ganske fint der, og alt virker om ein kan å bruke det rett. (inkludert gass og do)

Eg har ikkje internett heime enda, men får det nok i løpet av neste veke. Til no slår Petrozavodsk meg som ein roleg, velorganisert by med mange grøne flekkar. Eg bur like ved ein stor park med tre, ei elv og fleire bruer.

I morgon byrjer arbeidet med studentane. Eg skal dele dei inn i grupper og finne ut når vi skal ha undervisning. Heilt nøyaktig korleis det skal gå føre seg, veit eg ikkje, men det håper eg at eg finn ut av i morgon. Alt har i alle fall gått bra til no.

Godøyfjellet med stein i sekken

2010-09-05T21:49:00.004+02:00

I dag var eg og mor mi ein tur på Storhornet, ein av dei lettast tilgjengelege toppane i nærleiken. Der var det framleis mykje blåbær, og vi stoppa stadig vekk for å smake. Eg fylde opp sekken med stein for å bli litt ekstra sliten, skal tru om eg angrar på det når eg skal sykle på jobb i morgon?

Bye bye Bergen

2010-08-30T22:03:00.003+02:00

Det er rart kor glad det går an å bli i ein by. Og så meg da, som ikkje er spesielt glad i byar ein gong. Men det er noko med denne fargerike, regntunge byen mellom fjella som har gripe meg, varma meg, (ja, kanskje jamvel sivilisert meg?) og fått meg til å kjenne meg heime.

Det var ein heim eg flytte frå denne gongen. Ein heim eg eigentleg ikkje ville forlate. Men Russland ventar, og det verkar eigentleg ganske opplagt at eg skal dit... Du som allereie har høyrt historia (og det regnar eg med gjeld dei fleste som leser denne bloggen) kan gjerne hoppe over neste avsnitt, om du ikkje føler for ein repetisjon.

Dei første månadane eg studerte russisk i Bergen, gjekk eg og tenkte for meg sjølv: "Kva er det eigentleg eg driv med? Eg vil ikkje til Russland! Eg trivst her... vil bu her... kanskje eg skal hoppe over på matte eller økonomi eller noko i den duren? Noko trygt og kjedeleg... bli som alle andre, hus og bil og hytte på fjellet og 1,8 born..." Ein av desse verste dagane, etter at eg hadde skreke til Gud om ei meining med livet mitt, trefte eg fire russarar i Norkirka i Bergen, og med eitt vart alle pessimistiske tankar sveipte vekk. Eg prata med dei, og vart invitert heim til dei i Petrozavodsk. Så då klassa mi reiste til St. Petersburg, nytta eg høvet til å ta ein helgetur innom mine nye vener. Så reiste eg heim, og tenkte ikkje så mykje meir på denne byen i Karelia, det russiske fylket som ligg inntil Finnland, før eg fekk ein mail frå Tent, ein organisasjon som støttar "hobbymisjonærar", folk som bur og jobbar ein stad samtidig med at dei driv arbeid i ein kyrkjelyd eller liknande. Dei skulle sende ein ung student til Petrozavodsk, men ville gjerne at det skulle kome ein til og bu der samtidig med han. Eg tenkte først "nei, no har eg det godt i Bergen, og å reise til Petro utan å ha noko å gjere... nei, det må skje noko drastisk for at eg skal reise til Russland." Og det skjedde. Om lag to veker etter at eg hadde fått mailen frå Tent, fekk eg ein mail frå UiB om at universitetet i Petrozavodsk trengte ein norsklærar. Då tenkte eg at det var på tide å ta hintet.

Så no skal eg altså til Petro. Berre visumsøknad(!) og eit par andre småting igjen, så reiser eg.

Men først skal eg nyte to veker på dei vakre øyane våre.

Redd1

2010-08-23T21:06:00.002+02:00

Tittelen eg brukar i dag er henta frå ein av dei fyrste rebusane eg løyste i mitt liv. Målet var å kome fram til ulike norske byar.

Eg er attende i Bergen for ei god veke, og det blir nok den siste veka mi her på ganske lenge. I dag har eg mellom anna vore i Nygårdsparken med Gå ut-tenesten, truffe ei aserbajdsjansk og ei tsjetsjensk jente på Galleriet, truffe gode vener og fått hjelp av Lånekassa. Eg har eigentleg hatt ein ganske fin dag.

Mange av dei eg har truffe i dag, har nok ikkje hatt det like bra. Når ein ser kor mykje elende det er somme stader, er det rett ut sagt handlingslammande. Vi har så god tilgang på alt som skjer i verda, at vi får vite utruleg mykje, men gjort utruleg lite.

Av og til kan det vere viktig å hugse at ansvaret for korleis det går med verda, ikkje ligg på dine skuldrer åleine. Likevel har måten vi lever livet på, stor innverknad for både vår eiga og andre si framtid. Kanskje tittelen min i dag kan vere ei rettesnor. Redd1. Berg èin. Bergen.

Du skal ikkje sova bort sumernatta... eller dagen

2010-07-28T23:04:00.003+02:00

Så vart det endeleg sommarver, og helga vart nytta til årets første tur på Blimsanden og mitt livs første tur på Jønshornet saman med søstrene Nordahl. Perfekt, bortsett frå at eg ikkje hadde batteri i kameraet. Mobilbilete blir liksom aldri heilt det same...

Pause på veg opp, utsikt til fleire toppar

Utsikt mot havet og øyane, snart på toppen

Kom igjen no, berre litt til...

Og pause på veg ned

Eg kjem til å sakne desse fjella!

Russland

2010-07-18T22:09:00.004+02:00

Så er det altså bestemt - eg skal til Russland.

Rart, det kjennest mest som ein dom, sjølv om eg har valt det sjølv. Eg veit allereie no at det er med eit tungt hjarte eg kjem til å ta farvel med dei kvasse fjella, havet og øyane her på Sunnmøre, og den fargerike, om enn regntunge kystbyen Bergen. Sjølv den vesle leiligheita der eg og Åse Mari har budd dei siste to åra, kjem eg til å sakne, ikkje før den har blitt som ein heim, så flytter eg ut av den.
Sjølv om det er mykje eg kjem til å sakne, er det nok mykje eg kjem til å lære òg. Mykje har leidd meg mot Petrozavodsk, denne "lille" byen som eg no skal bu i. Ein by med tre hundre tusen innbyggjarar er liten i russisk målestokk, sjølv om den er større enn Bergen.

Eg nyt dei siste vekene her saman med vener og med vakre naturopplevingar. I går padla eg til båtfestivalen i Ålesund saman med Daniel, Øystein og Simon. På veg heim padla vi inn i solnedgangen, og hadde mobilkameraet mitt vore i nærleiken av å gjere dette fantastiske synet rettferd, hadde eg lagt ut bilete. I staden legg eg ut bilete av eit enormt turistskip som tok same leia for om lag ein månad sidan. Det var nesten nifst å stå i fjøra og sjå på.

PS: Eg har ikkje zooma inn, men rygga bakover... elles fekk eg ikkje plass til heile båten...

Sommer på Giske

2010-07-14T18:48:00.002+02:00

Medan stiv kuling stryk over dei ti grader kalde øyene våre, og desperate sunnmøringar gjer eit siste forsøk på å ta av ytterjakka og leike sommar, sit eg inne i ei 900 år gamal marmorkyrkje med to meter tjukke veggar det meste av dagen. Eg er guide i Giske kyrkje, det einaste som står att etter stormannstida der, som varte frå før vikingtida og langt ut i middelalderen.

Når veret er på sitt dårlegaste, og det ikkje kjem busslaster med tyskarar og engelskmenn frå Ålesund, kan det bli stille dagar. Dette løyser eg med ei tegneblokk, og ein stabel med norske, russiske og engelske bøker. Elles kjem det stadig interessante gjestar innom. I dag hadde eg mellom anna besøk av kulturministeren, ei spansk familie og ein tysk organist som fekk prøve orgelet.

Eg får betalt for å lese, teikne, snakke til folk og høyre på vakker musikk. Om eg er nøgd med sommerjobben? Tja, kan ikkje klage...

Noreg er eit vakkert land

2010-06-17T20:02:00.006+02:00

Etter to dagar på sykkel langs Vestlandet, frå den irrgrøne Sognefjorden til dei kvasse Sunnmørsalpane, har eg sett så mange vakre postkortmotiv av overveldande natur at det vert reint stusseleg å sjå på bilete av det heile. Men sant skal seiast - eg er stiv i skuldrene og knea, litt sår her og der og vil fråråde folk å sykle med 45-liters sekk som er meint til å gå med.

Men vakkert, det var det.

Ei idyllisk, lita bygd i Sognefjorden

Pittoresk naust ved Jølstervatnet

Eit lite stykke nasjonalromantikk
(Sogn og Fjordane er nasjonalromantikk!)

Ville, kvasse fjell på Sunnmøre

Respekt

2010-06-14T23:28:00.002+02:00

Det har vore sagt mykje om norske born i media dei siste dagane, og det har ikkje vore mykje fint.

Norske born er late, uhøflege og utakknemlege, dei følgjer ikkje ordrer og er rett ut sagt dårlege sammfunnsborgarar, er det blitt uttalt frå fleire hald.

Eg kan skjøne kritikken. Femåringane i dag snakkar til vaksne på ein heilt annan måte enn min generasjon gjorde for sytten år sidan, og då gjekk eg i ei problemklasse heile barneskulen. Og når eg ser måten eldre vert handsama på i Noreg, skjemst eg litt med tanke på den respekten dei ville fått lengre sør og aust.

Eg ser ikkje på det som ein negativ eigenskap å ikkje følgje ordrer. Grunnen til at ein byrja med ei friare og meir demokratisk barneoppdraging etter 2. verdskrig, var at ein ville unngå at ein leiar som Hitler kom til makta igjen. Ein ville lære born å tenkje sjølve, og å tenkje kritisk.

Det er viktigare å lære born skilnaden på kva som er rett og gale, enn å lære dei å ta ordrer.

Men for å lære born kva som er rett og gale, må ein ha ei viss orientering om det sjølv. Og i vårt postmoderne samfunn er vel det opp til kvar enkelt... eller er det eigentleg det?

Noko barn og unge som veks opp i dag burde lære meir om, same kva dei og foreldra trur på og held for rett og gale, er respekt. Respekt for andre menneske uansett alder, kjønn, tru og livssyn, og for lovar og regler som er heilt naudsynte i eit samfunn. Anarki gjer oss ikkje frie. (Dette kjem frå ein person som har eit grunnleggjande problem med å forhalde seg til autoritetar som er autoritære. Tygg litt på den.)

Menneske treng orden. Dette er ikkje noko nytt. Då tsarens einevelde i Russland vart styrta, og bolsjevikane etter kvart tok makta, vart dei revolusjonære, som skulle setje dei lave samfunnsklassene fri, til verre undertrykkjarar enn tsarens menn nokon gong hadde vore. Marx hadde nok vendt seg i grava om han hadde sett utrenskingane til Stalin.

Ein av dei viktigaste føresetnadane for å respektere andre menneske, er kanskje å sjå dei som likeverdige. I Noreg har vi hatt ein tradisjon for likskapskultur, kanskje grunna mangelen på adel, som diverre ser ut til å vere i ferd med å gå tapt. Men om det skulle utvikle seg større skilnadar mellom over- under- og middelklasse i Noreg, er det viktig at vi respekterar menneske uavhengig av formue, sosial status eller andre faktorar som kan dannast av klasseskilje. Dette er noko born må lære, og då må nokon kunne lære det til dei. Desse "nokon" bør, etter mi meining, i dei fleste tilfelle vere foreldra.

Det er ikkje så frykteleg populært å vere morallærar i Noreg i dag. Ein vert fort kalla moralist. Men etikk og moral er ikkje gått ut på dato, vi treng sårt rettesnorer for korleis vi skal leve livet vårt.

Min generasjon er den neste generasjon småbornsforeldre. Vil vi klare å lære borna våre å respektere andre?

Ei natt i ørkenen

2010-05-30T22:01:00.004+02:00

Ei lita stund gjekk eg frå deg,
men i mi store miskunn
vil eg føra deg heim att.

Då vreiden steig opp i meg,
løynde eg andletet for deg ein augneblink.
Men med evig nåde
vil eg miskunna deg,
seier Herren, din utløysar.

Dagen derpå

2010-05-18T21:41:00.003+02:00

Eg høyrde ein uvanleg 17.mai-tale i går. Om at landet vårt går nedover og at det einaste positive med Noreg er olje. Det var ein interessant tanke, sjølv om eg er djupt ueinig. Etter å ha budd i eit land der ein kunne hamna i fengsel for å halde ei slik tale, er eg oppriktig glad i Noreg. Ja, eg er det - eg elskar landet mitt, sjølv om eg stadig vekk stikk av frå det.

Ein kjend norsk filosof meinte Noreg var blitt så trygt at vi hadde mista fridomen vår. Om han hadde fått velje, ville han vere fødd som nomade.

Eg liker å leike nomade. Sitje på eit tog i dei russiske skogane og sjå landskapet stryke forbi. Eller i ein minibuss i Kaukasus i ein halsbrekkande sving med folkemusikk på den utsletne radioen. Men takk Gud at eg er fødd i Noreg! Fordi eg er fødd her, kan eg faktisk velje å gjere dette. Eg må nesten ingen ting. I tillegg har vi ein stat som faktisk er villig til å hjelpe oss. Hadde eg hamna urettmessig i fengsel i utlandet, ville ein eventuell ambassadør engasjert seg personleg for at eg skulle setjast fri. Folk frå dei fleste andre land kan berre drøyme om liknande behandling.

Det er mange ting eg ikkje liker i Noreg, men det er ei tid for alt. Jau, litt nasjonalistisk kan eg òg vere. Ein sunn og takknemleg nasjonalisme, liker eg å tru.

Friarar og fruentimmer

2010-04-28T10:13:00.005+02:00

Gry og Elisabeth vil kanskje vri hovudet av meg for at eg seier dette, men dei aserbajdsjanske gutane kan innimellom vere litt søte i sine naive frierier. I går vart eg nærmast fridd til av ein frukthandlar som eg kjøpte nar og banan av. Eg snakka russisk til han, men brukte aserbajdsjanske namn på varene (for meg vil granateple alltid vere nar) og han såg litt rart på meg. Så spurde han "ingilish?" og eg svarte at eg snakkar engelsk ja, men det er ikkje morsmålet mitt. Så prøvde han seg på engelsk, og klarte å spørje kva eg heitte nokonlunde rett, men det neste spørsmålet, "from shotline?" forsto eg ikkje i det heile, og vi vart nøydde til å gå over på russisk igjen. Først etter at heile samtalen var over, gjekk det opp for meg at han spurde om eg var skotte.

Medan han ordna frukt til meg greidde han å finne ut at eg heitte Maria, studerte russisk og var på besøk hjå ei venninne i Baku. I det eg skulle til å gå kom det alltid tilbakevendande spørsmålet: "er du gift?" Eg heldt meg sjølv i nakken for å ikkje le, og svara: "Nei. Det var alt, takk", før eg byrja og gå bortover gata, og han ropte etter meg: "Om det skulle vere eit behov, så er eg her..!" Eg tillet meg sjølv å smile til han før eg rusla vidare. Det er jo tross alt Baku.

Jentene her er utruleg vakre, utruleg feminine og pent kledd, mellom anna desse to, som eg tok bilete av like ved jomrutårnet. Dette er tradisjonelle gamle klede som folk vanlegvis ikkje går i, men ein ser mange slags klesstilar her. I går såg eg ei dame med miniskjørt og hijab på veg til kontoret. Og når det gjeld fottøyet til damene her, prisar eg meg lukkeleg over at eg bur i eit land der det finst lave sko.

Glimt frå Ganja

2010-04-22T08:33:00.004+02:00

Etter lange timar på buss, besøksmaraton og ei lita sjuke er eg tilbake på kontoret til NHE i Baku.

Det heile starta fredag, då eg og Synnøve sette oss på nattbussen til Ganja og gjorde oss klare for ei god natts søvn på bussen (eg håpte å få sove litt i alle fall). Før bussen i det heile teke var komen ut av byen, var det ein full mann som kasta opp og vart kasta av bussen. Dette vart opptakta til ein slåsskamp utanfor, og til slutt kom politiet og tok med seg fyllefanten. Ein av dei som blanda seg inn i slåssinga var ein mann som hadde med seg ei ung kone og eit nyfødd barn. Eg hadde blitt rasande om eg var den kona.

Resten av turen gjekk smertefritt, og vi kom fram til Ganja tidleg laurdag morgon. Det var kjekt å treffe att Solmaz, og å få møte familien hennar som har blitt utvida med fleire nye medlemmer sidan sist.

Resten av helga gjekk i besøksmaraton, latter, tårer og smil. Vi var på besøk til Kunja, Lucy og Neil, mor til ei lokal venninne, Gulshan, Efsane, Shirley og enda fleire. Mykje har skjedd dei siste to åra. Ei mor sakna dotter si, som ikkje får lov av faren å reise heim, ei anna saknar mor si, som døydde brått og uventa, nokre gler seg over borna sine, nokon gjev dei frå seg til ein barneheim.

Eg fekk besøke både barneheimen der vi jobba for to år sidan og SOS-barnebyar sin barneheim her. Dette er eit heilt anna konsept enn lokale barneheimar; dette er ikkje lenger ei oppbevaringsboks for uønska born, men eit senter som legg alt til rette for at desse borna skal få det så bra som mogeleg. Fem av "våre" born har blitt sendt hit, noko som er om lag det beste som kunne hendt dei.

Byen på Absjalon

2010-04-13T10:45:00.003+02:00

Kaspihavet må vere det gråaste havet i verda. På nært hald kan ein sjå kvifor; det er fullt av oljesøl og slam, og det går knapt an å sjå botnen om vatnet er djupare enn ti centimeter. Dette gjeld nok berre inne i sjølve bukta der byen Baku ligg, men alt i alt er det ein ekstremt forureina sjø.

Veret varierar voldsamt her, frå kalde, overskya dagar med nordavind og regn, til varme solskinsdagar med temperaturar som på norske sommardagar. Sentralfyringa er slått av for sommaren, så innimellom kan det bli kaldt inne, sjølv om det sjølvsagt ikkje kjem i nærleiken av vinteren i Ganja for to år sidan.

Baku er så mykje meir europeisk enn resten av landet at eg knapt kjenner meg som ein utlending. Spranget mellom Baku og resten av landet er stort, og svært få som har vekse opp i Baku flyttar derifrå. Å flytte til dei mindre byane eller ut på landsbygda er som å flytte til eit anna land. ”Om du synst spranget mellom Paris og Baku er stort, er det framleis ingenting i forhold til spranget mellom Baku og distrikta i Aserbajdsjan”, sa ein nordmann til ein anna på besøk. Og det er noko i det.

Baku er som så mange andre store byar i postsovjetiske land full av kontrastar. I den kaotiske trafikken kan ein presse seg mellom femti år gamle Ladaar og SUV-ar til fleire millionar, i gamlebyen står det bygg som er over tusen år gamle, ein metrostasjon unna er det nybygg, byggekranar og motorvegar med fire felt. Det meste av hus bygde før årtusenskiftet er tre etasjar høge, på grunn av faren for jordskjelv, nokre få fem- og nietasjersblokker, medan høghusa som vert bygde no alle er minst 12 etasjar høge. Vi får satse på det ikkje blir jordskjelv, ser det ut til…

Laurdag gjekk eg ein lang tur saman med nokre aserbajdsjanske studentar, og traff uventa på Dima (ein eg kjenner frå før) som blei med oss, og vi endte opp i "fjellparken" (Baku er ganske flat, så det er kanskje det høgste punktet i nærleiken med om lag 100 meter). Utsikta over byen då det mørkna var eigentleg ikkje så verst...

I Baku

2010-04-09T09:58:00.002+02:00

Ja, eg lever, til dei som ikkje får tak i meg...

Det har seg nemleg slik at eg ikkje får meldinger frå Noreg hit, så om de vil ha tak i meg, må de sende mail.

Russisklæreren min trudde eg skulle lære engelsk, etter at timen min hadde blitt flytta tre gongar, så det enda med at eg bytte lærestad. No har eg hatt ein vellukka time, og skal ha ein ny snart.
Berre for å ha eit bilete å vise til; dette er frå turen til Sheki førre helg.

Vår i Aserbajdsjan

2010-04-05T06:33:00.002+02:00

Frukttrea står i blomst, dei tidlegare brunsvidde markene er irrgrøne, og den "meksikanske" ørkenen vår er dekt av eit fint, grønt teppe. Sjølv dei karakteristiske sandfjella nedanfor Store Kaukasus er graskledde, og krydra med saueflokkar på beite, vannbøflar som er magre etter vinteren og kyr som endeleg får ete friskt for igjen. Elles er Aserbajdsjan som før. Gjetarane følgjer framleis etter dyra med sine kjepper og stavar, men det er noko lystigare over dei no, når markene og åkrane ikkje er skittengrå og nedbeita.

Eg hadde ein fin tur til Sheki i helga. Det var kjekt å treffe att Kari, og kjekt å vere tilbake mellom fjella. Ikkje minst var det kjekt å gå tur i skog og mark - det vert nok ikkje mykje av det i Baku. Temperaturen har svinga mellom 20 og 7 grader, og veret veksla mellom sol og regn.

Med godt over 2 millionar innbyggjarar er denne byen mykje større enn Oslo, Bergen og Trondheim til saman. Litt kaotisk kan den seiast å vere, men det å vere i ein såpass stor by gjev ein viss fridom; ein skil seg ikkje så mykje ut som utlending her, og kan gå kledd om lag som ein vil. Vinden som kjem inn frå havet plagar meg ikkje noko særleg, eg er godt vant frå Valderøya.

No skal eg snart på russiskkurs med privatlærer. Spent.

Attende til Kaukasus

2010-04-01T21:42:00.002+02:00

Det sørlege Europa var dekka av eit tjukt skylag i dag tidleg, då eg sat i flyet frå Istanbul. Langt der nede kunne ein skimte den jamne, kvite massa som løynde Tyrkia, Bulgaria, Ukraina og Svartehavet for oss. Då flyet nærma seg enden av Svartehavet, flytta skylaget seg stadig nærare oss; stadig lengre opp. Så plutseleg, som ved eit trylleslag, dukka mektige, snødekte fjellkjeder opp på begge sider av flyet.

Vi var komne til Kaukasus, denne gryta av uro der eg no sit på ein av dei få fredelege flekkane, og det var rart å sitje der i flyet og tenkje på alle krigane og lidingane som gjekk føre seg på dei andre sidene av fjella, og nesten kunne kike over til dei. Nord for fjella rasar fleire væpna konflikter, i sør gjeld det same. Eg kjende meg glad at eg ikkje var på veg til Tsjetsjenia eller Dagestan. Her i landet finst det sjølvsagt òg problem, utan at dei heilt kan samanliknast med det elendet nordkaukasarane må leve i.

Baku har blitt vakrare. (Det vil kanskje seie mindre stygg, men eg synst framleis at dei som pussar opp byen tek vare på særpreget frå gamlebyen.) Med over to millionar innbyggjarar vert det oppført stadig nye høghus, og byen kan få eit litt kaotisk, klaustrofobisk preg. Når ein derimot kjem inn i dei eldre delane av byen (som vi bur like i nærleiken av) får ein kjensla av å vere med i 1001 natt eller noko i den dur. Temperaturen er herleg, bygningane arabiskinspirerte, og ein svak bris strøymer inn frå Kaspihavet. Rett nok er dette kanskje det gråaste havet eg har sett i mitt liv, men det er framleis eit hav... ispedd oljetårn og plattformar. Baku er ein by full av kontrastar, rett og slett. Frå Lada til Porche, frå grusveg til åtte felts motorveg, frå oljesøl til nyoppussa parlamentsbygg (der er det kanskje ein samanheng, men nok om det...).

Eg har hatt ein fin dag. Synnøve og forloveden Elman, eg og ein gjeng norske turistar var på georgisk restaurant og åt fantastisk god mat. Litt for mykje god mat, for å vere ærleg, eg har framleis litt vondt i magen. I morgon reiser eg til Sheki, ein liten by oppe i Kaukasus, kjend for silke- og nøtteproduksjon. Eg gler meg!

Oppteiknelsar frå ein skapfeminist

2010-03-10T20:47:00.003+01:00

Mandag var eg på eit seminar om menneskehandel arrangert av SAIH. Då vakna skapfeministen i meg.

For ja, eg er litt feminist - ikkje medlem av kvinnegruppa Ottar akkurat, og heller ikkje ein feminist som meiner at det absolutt må vere like mange av kvart kjønn i alle yrke eller leiarposisjonar, men eg er ein feminist i den opprinnelege tydinga av ordet - ei kvinne som kjempar mot undertrykking på grunnlag av kjønn.

For i Noreg handlar menneskehandel først og fremst om handel med kvinner. Nokre få born og menn vert også utnytta, men størstedelen av profitten til menneskehandlarane ligg her i prostitusjon.

60% av dei prostituerte i Noreg er utanlandske, seier Røde Kors. Mange av desse har betalt menneskesmuglarar opptil ein halv million kroner for å kome til Europa, og klarer ikkje betale tilbake gjelda si utan å prostituere seg. Andre vert truga på livet, eller med at bakmenn vil skade familien i heimlandet dersom dei ikkje jobbar for hallikar i Noreg. Nokre veit jamvel at dei må prostituere seg når dei kjem til Noreg - men gjerne på grunn av press frå ei fattig familie som sårt treng penger for å overleve. Sjølv om mange veit om dette, er det altså marked for fleire hundre prostituerte i vesle Bergen.

Det var spesielt å vere med på eit slikt seminar på kvinnedagen - her fanst det kvinner som verkeleg treng frigjering, tenkte eg då eg gjekk derifrå, noko anna enn norske kvinner...

Då eg kom til Studentsenteret i dag såg eg at Amnesty hadde starta ein aksjon mot nordiske myndigheiter. Saken var vald, valdtekt, straffeforfølging og strafferammer. Visste du at den vanlegaste dødsårsaken for kvinner mellom 16 og 44 år i Europa er vald? På verdsbasis har vold blitt forbigått av HIV/AIDS, som ein god del småjenter vert smitta av allereie som spedbarn, fordi ein del HIVsmitta menn trur dei blir friske av å ha samleie med ei jomfru, noko som fører til valdtekter såvel av tiåringar som av ti månadar gamle babyar...

Men tilbake til saken, Amnesty kritiserer mellom anna norske myndigheiter for å ha for lave strafferammer på vald og valdtekt, (minstestraff på 2 år sjølv for valdtekt av born under 14 år) og for at 80% av anmeldte valdtektssaker vert henlagde, og berre 12% ender med fellande dom. Nesten halvparten av alle valdtektssaker gjeld offer under 20 år, og 75% av overgriparane er kjærestar, samboarar eller ektefeller. Første gong ein mann vart dømd for å ha valdteke kona si i Noreg var på 70-talet, og framleis vert offer for vald eller valdtekt i eit forhold sjeldan trudd i rettssystemet. Skal vi tru Amnesty, har ein av fem norske kvinner opplevd eit valdtektsforsøk, og om lag like mange har opplevd vald i eit forhold.

Eg har ikkje heilt og fullt mista trua på norske menn - dei fleste er kjekke folk, men når ein av ti av dei kjøper sex av lutfattige kvinner frå Nigeria som seljer seg i desperasjon, når dei står bak hundrevis av valdtekter kvart år - for det er i forhold inne i norske hus dei fleste valdtekter skjer, ikkje på gata - og tusenvis av kvinner vert mishandla til døde i Europa kvart år - då kjenner eg at ein rasande feminist i meg vaknar, og eg i eit lite sekund kan kjenne forakt for alt som heiter menn.

Men så er nokre av hallikane her også kvinner, nokre menn slår aldri, valdtek aldri og kjøper aldri sex frå ei lutfattig jente frå Nigeria med fem småsøsken som venter på mat... og eg kjenner at eg set pris på desse mennene. Det er slike menn vi treng. For vi treng mennene òg, mykje kan ikkje endrast utan hjelp frå mennene.

Snø på fjellet og i byen

2010-02-24T14:58:00.003+01:00

Det er kaos i Bergen.

Kaos og snørekord. Etter to månandar med snø og fint ver, byrja det å bli vårleg.
Så kom det enda meir snø.

Elendig føre for å køyre bil eller å gå til fots, men eit fantastisk fint skiføre på byfjella.

Dette biletet syner Åse Mari, på ein fantastisk tur vi hadde over Vidden førre helg.

Tøvær

2010-02-11T22:26:00.002+01:00

Eg har ein tittel på bokmål i dag. Ikkje fordi eg ikkje kan kalle dei høgare temperaturane som sig over landet vårt for mildver, men fordi dette er den vanlegste norske termen på perioden under Khrutsjov i sovjettida, då anna litteratur enn hyllingstekstar til Stalin og Partiet vart mogelege å gje ut offentleg.

Nett no skriv eg om russisk lyrikk. Det høyrest kanskje tørt ut, men det er rett ut sagt fantastisk. (Lyrikken altså, ikkje å skrive om den.) Eg har aldri lese mykje dikt, men det hadde eg nok gjort om eg var russisk. Men å omsetje lyrikk er vanskeleg, både grunna språklege og kulturelle skilnadar. I tillegg har russerane ei spesiell historie bak seg, med fleire store omveltningar enn dei fleste andre folk.

Men eit forord skal gå greit å oversetje, eller rettere sagt ein episode Akhmatova brukar i staden for forord i Diktsyklusen Rekviem, som ho skreiv til minne om alle kvinnene som leitte etter sine kjære under utreinskingane til Stalin:

I dei fryktelege Jezjtsjov-åra tilbrakte eg sytten månadar i fengselskø i Leningrad. Ein gong vart eg gjenkjent av ein eller annan. Då var det ei kvinne som stod bak meg med blå lepper, som sjølvsagt aldri i sitt liv hadde høyrt namnet mitt, vakna frå vår karakteristiske frosenskap og spurde meg i øyret (alle der kviskra):
-Men kan de skildre dette?
Og eg sa:
-Det kan eg.
Då var det noko som likna eit smil som glei over det som ein gong hadde vore ansiktet hennar.

Og det greidde ho.
Diktsyklusen vart først gitt ut i Russland etter at Sovjetunionen vart oppløyst. No finst han gjendikta til nynorsk av Halldis Moren Vesaas. Eg har ikkje lest han på norsk, men ut i frå kva eg har lest på russisk anbefalar eg han på det sterkaste.

Frost

2010-01-15T07:59:00.004+01:00

Det er rart at kulde kan skape så mykje glede.

Born leikar i snøen, litt større born og vaksne køyrer ski og snøbrett i langrennsløyper og alpintanlegg. Vakkert er det òg.

Men kulde skaper ikkje berre glede.

Då tenkjer eg ikkje på det grågule teppet av eksos som har lagt seg stilt over Bergen dei siste vekene, som svir i hals og lunger om ein trekk pusten djupt. Den grumsete tåka som har gjort den vesle byen mellom fjella til den mest forureina i Europa, og fått lokale myndigheter til å forby privatbilisme i sentrum.

Europa frys.

Eg har ikkje høyrt konkrete tal i år. Korkje kor kaldt det er, eller kor mange som frys i hel av våre naboar i aust. For sjølv om til dømes Ukraina ligg så langt sør som til Svartehavet, kryp gradestokken godt under null når vinteren er på det kaldaste, og då er det ikkje berre berre å vere åtte år og sove inntil eit vassrøyr i kloakken for å halde varmen. Det er ikkje noko å undrast over at gateborna sniffar lim for å gløyme svolten, frosten og saknet. Ikkje er det rart at mange av jentene prostituerer seg så snart dei bikkar 12-13 heller, då får dei i alle fall penger nok til mat og klede. Mange av desse borna har framleis foreldre, foreldre som er rusmisbrukarar og valdelege.

Det er med ein viss bismak eg nyt vinteren. I bakhovudet spøkar bilete av utsvoltne ungar som kryp opp frå røyr med sløve blikk. Heldigvis er det nokon som prøver å bøte på situasjonen.

Har du gamle klede som du ikkje brukar lenger? Mange organisasjonar her i landet køyrer trailerlass austover kvar einaste vinter. Om du bur på Sunnmøre kjenner du kanskje til Emanuel. Elles finst det mange fleire.

Ikkje akkurat fødd med ski på beina...

2010-01-05T00:05:00.003+01:00

Det er mykje snø her. Meir enn det har vore sidan eg var bitte lita. Det byrja å snø ein gong i romjula, og det har forsyne meg ikkje gitt seg enda.

Eg var med brørne mine og prøvde slalomski her ein dag. Det gjekk greit å styre dit eg ville, men eg greidde altså ikkje å stoppe. Til slutt enda eg opp på ein parkeringsplass og krasja i ein brøytekant. Slik går det når ein veks opp på ei øy utan skitrekk, og eg trøystar meg med at eg er litt betre på langrenn. Men no har eg altså fått meg slalomski.

Dette kan bli spanande.

I morgon skal det visst bli 12-14 minus, noko det aldri har vore her før medan eg har levd i alle fall.

Fole gøtt

2009-12-17T21:47:00.002+01:00

Det er kaldt og klart på Sunnmøre. Kaldt og vakkert. Eg er kraftig førkjøla, så eg vel førebels å nyte synet frå bilvindauga. Fire minus pluss vind i kveld, det er kaldare enn det plar vere. Men så utruleg nydeleg det er!

Desse kalde, klare desemberdagane er kanskje dei vakraste dagane vi har i løpet av året. Sola står langsamt opp og går like langsamt ned, så heile den fem timar lange dagen blir som ein samanhengande soloppgang og solnedgang, medan det svake lyset kastar eit varmt skjer over dei snødekte fjella.

Ein ny café er opna på Øysenteret, det næraste Valderøya har å tilby til kategorien kjøpesenter. "Fole gøtt" heitar den, noko eg er viss på at dei fleste øyingar tykkjer er eit fantastisk namn. (Det tyder noko slikt som "forferdeleg godt", for dei som lurar.) Vaflene kan absolutt anbefalast!

Livet her vart plutseleg så idyllisk, fredfullt og langsamt, men det er jo lett for meg å tenkje, eg som er her på ferie og jobbar maks fire timar i strekk. For dei to damene bak disken i den nyopna cafeen fortona nok saken seg annleis. Folk har sitt å stri med dei òg, med dei slepp i det minste motorduren frå Danmarksplass i bakgrunnen!

Sterna

2009-12-09T00:40:00.002+01:00

Somme arbeider best om natta.

Når eg veit før eg eigentleg tenkjer å legge meg at eg ikkje kjem til å få sove, hender det at eg startar på nattlege prosjekt.

I natt malar eg Sterna.

Sterna har vore med på mykje. Under andre verdskrig gjekk ho til Shetland, seinere har ho vore brukt til både fiske, transport og fornøying. Nokre av mine finaste båtturar hadde eg på Sunnmøre med Sterna for nokre år sidan, saman med mange gode venar. Ein gong stansa motoren, og vi vart liggjande på fjorden i nokre timar før vi vart slepne i land.

Sterna er ein gamal trebåt, ei snekke, for dei spesielt interesserte. Ho tilhøyrer ein gamal ven av meg, som brukte båten så lenge han berre kunne. No er han vel 90. Sterna er ein fin båt, men trebåtar er mykje arbeid. Dei er nok på veg ut i desse dagar. Kanskje er det difor eg likar så godt å male dei, fotografere dei og teikne dei?

Ein form for nostalgi er det vel, trangen til å forevige ein livsstil som eigentleg aldri har vore min. Rett nok er eg oppvaksen med færing, men den har blitt erstatta av motorbåt for lenge sidan, og fiske har aldri vore anna enn hobby. Det er berre å innsjå det; eg tilhøyrer speedbåtens generasjon. Men det er noko fint med desse gamle, trauste trebåtane som går saktare enn Alexander Dale Oen kan symje, og likevel bråkar meir enn ein traktormotor frå 80-talet. Noko ekte, noko som fortener respekt, som snille gamle damer med rullator.

Difor skal Sterna forevigast. Med akryl på lerret.

Alt har si tid

2009-11-29T12:27:00.000+01:00

Alt har si faste tid,
alt som hender under himmelen, har si tid:
2 ei tid til å fødast, ei til å døy,
ei tid til å planta, ei til å riva opp;
3 ei tid til å drepa, ei til å lækja,
ei tid til å riva, ei til å byggja;
4 ei tid til å gråta, ei til å le,
ei tid til å syrgja, ei til å dansa;
5 ei tid til å kasta steinar, ei til å samla dei,
ei tid til å ta i famn, ei til å la det vera;
6 ei tid til å leita, ei til å missa,
ei tid til å gøyma, ei til å kasta;
7 ei tid til å riva sund, ei til å bøta,
ei tid til å teia, ei til å tala;
8 ei tid til å elska, ei til å hata,
ei tid til krig og ei til fred.

Forkynnaren 3. 1-8

Eit verkeleg menneske

2009-11-16T15:08:00.003+01:00

I dag, ein heilt vanleg måndag, vart eg gripen av eit uvanleg menneske.

Eg og syster mi var ute og vandra på Torgallmenningen, kjøpte litt julegåver og åt litt mat. Eg skulda henne penger, og gjekk inn på 7-11 for å ta ut pengar.

Like ved inngangen sat ein mann i rullestol.

Eg har blitt vant til tiggarar i rullestol, det er ganske mange av dei i byen, dei fleste er frå Aust-Europa. Mannen var veldig tynn, og i det eg gjekk inn døra synst eg at eg høyrde at han mumla svakt og kraftlaust: "...kan ikkje de kjøpa litt mat til meg...".

Eg var ikkje sikker, og undra meg ei stund på det, han var så lik alle austeuropearane at det var slett ikkje sikkert at det var norsk han hadde snakka. Men, om det var mat han ville ha, så skulle han få det anten han var norsk eller austeuropeisk, å la folk som ber om mat gå svoltne er nesten litt for gale, tykkjer eg.

Eg gjekk ut att og såg etter han. Han sov. Eg lurte på å gå forbi. Men nei, han var så tynn og bleik, han trengde verkeleg mat. "Orsak... har du lyst på ein youghurt?" spurde eg, og heldt fram ein TINE med melon. "Ååå, takk skal du ha, dette skal bli godt, eg har ikkje ete sidan torsdag!" seier mannen med nytt liv i ansiktet. Med innhule kinn og skjelvande hender byrjer han å opne loket. "Torsdag?!" seier eg forferda, "det er lenge det... vil du ha noko meir?"

Han ville ikkje det, men spurde om hjelp til å brette ut skeia. Kva som gjer at denne mannen har hamna så langt utanfor velferdssystemet veit eg ikkje, men han var i alle fall heilt tydeleg ufør. Nesten ingen styrke i dei skjelvande fingrane, og augene virra så eg ikkje visste om han såg meg. Men noko så takknemleg for ein stusseleg youghurt har eg ikkje sett i mitt liv. 12 kroner kosta det.

Eg fekk ein augneblink lyst til å seie til han at Gud elska han, men tenkte der og då at det nesten måtte følast som eit hån. Lett for meg å seie, med 20 kilo meir på kroppen, ein varm ullgenser og DVDar til 300 kroner i posen frå Platekompaniet. Men kanskje hadde han blitt glad for å høyre det? Ikkje veit eg, for eg sa det ikkje. Men inni meg kjende eg at eg trudde det var sant - kvifor skulle eg elles få SÅ vondt av eit menneske eg ikkje i det heile kjenner, når eg veit at det finst tusenvis av slike tilfelle?

Dagens utfordring:
Finn eit menneske som treng ei hjelpande hand, som du ikkje forventar noko tilbake frå, som du kan glede. Det finst mange av dei, og det treng ikkje vere vanskeleg å gjere dagen deira litt betre. Gamle, narkomane, fattige, einsame, uføre og ulukkelege menneske er verkelege menneske dei òg, med dei same kjenslene og ønska om å bli sett som ressurssterke menneske. Sjå dei.

Man in Black

2009-11-04T23:11:00.003+01:00

Well, you wonder why I always dress in black,
Why you never see bright colors on my back,
And why does my appearance seem to have a somber tone.
Well, there's a reason for the things that I have on.

I wear the black for the poor and the beaten down,
Livin' in the hopeless, hungry side of town,
I wear it for the prisoner who has long paid for his crime,
But is there because he's a victim of the times.

I wear the black for those who never read,
Or listened to the words that Jesus said,
About the road to happiness through love and charity,
Why, you'd think He's talking straight to you and me.

Well, we're doin' mighty fine, I do suppose,
In our streak of lightnin' cars and fancy clothes,
But just so we're reminded of the ones who are held back,
Up front there ought 'a be a Man In Black.

I wear it for the sick and lonely old,
For the reckless ones whose bad trip left them cold,
I wear the black in mournin' for the lives that could have been,
Each week we lose a hundred fine young men.

And, I wear it for the thousands who have died,
Believen' that the Lord was on their side,
I wear it for another hundred thousand who have died,
Believen' that we all were on their side.

Well, there's things that never will be right I know,
And things need changin' everywhere you go,
But 'til we start to make a move to make a few things right,
You'll never see me wear a suit of white.

Ah, I'd love to wear a rainbow every day,
And tell the world that everything's OK,
But I'll try to carry off a little darkness on my back,
'Till things are brighter, I'm the Man In Black.

-Johnny Cash

Mindre åleine

2009-10-27T21:12:00.003+01:00

Bergen har vist seg frå ei blidare side dei siste tre vekene. Det set eg pris på.

I dag vandra eg rundt i byen etter siste seminartime og berre kika. På menneskja, på havet, på byen, på fjella og på trea som klamrar til seg dei siste oransje, raude, gule og brune blada som forlet dei i takt med at dagane vert mørkare. Ein megafonseljar smilar til meg på Torgallmenningen, ein uteliggjar strekkjar ut lua, berre for å finne ut at eg ikkje har småpengar. Eit ungt par kyssar kvarandre farvel, ein gamal mann klamrar seg til stokken sin, vatnet i Vågen er klart som ein spegel og lufta er kald, sjølv om den står stille.

Det er noko vakkert med hausten. Noko melankolsk, nostalgisk og halvmørkt, men like fullt vakkert. Det skal ikkje vere vinter for alltid, den kjem berre på besøk, og så er vi attpåtil så heldige at sola viser seg nokre veker for oss godt utpå hausten. Om den ikkje varmar så godt, så gjer den i alle fall dagane lysare.

Av og til er det godt å vere åleine, både ute blant menneskja i byen og på ein fjelltopp utan eit menneskje i mils omkrets. Andre gongar er det betre å vere saman med nokon. Saman er ein mindre åleine.

Babyboom

2009-10-09T22:46:00.004+02:00

Eg er på Valderøya ein tur. Eg nyt dei korte dagane eg får vere her i den friske (og kalde) lufta. Snøen har allereie lagt seg over Sunnmørsalpane, og dannar eit nydeleg panorama i horisonten. Starta dagen med ein liten fjelltur - det er vakkert her, sjølv i sludd og regn.

I dag fekk eg vite at ei venninne av meg er gravid i fjerde månad. Ganske mange av øyingane frå min generasjon er etter kvart småbornsforeldre.

På søndag skal eg vere klokkar/kyrkjetenar i barnedåpen til andre ungen til søskenbarnet mitt.

Merkjeleg, er det ikkje, desse små skapningane som tilsynelatande veks fram av seg sjølve, som plutseleg er eit sjølvstendig, levande vesen etter å ha vokse inne i ein annan kropp? Og så å kunne sjå likskapane til kvar av foreldra, samstundes som den velse er ein eigen unik person. Ein ny kombinasjon av DNA som aldri har vore laga før. Stilig.

Lillefingeren

2009-09-22T17:34:00.002+02:00

Eg vil berre seie at Dagfinn Lyngbø tek FEIL.

Han påstår her at lillefingeren ikkje kan brukast til noko. (Resten har eg ikkje tenkt å kommentere.)

Eg skal love deg, etter ein dag med uteklatring der alle dei andre fingrane har fått kjørt seg hardt, og senene er så såre at det er vondt å klemme på ei tannkremtube - då er min lett kroka lillefinger god å ha, til ja, - nettopp å bere handleposar som dei andre fingrane er for slitne til å klare.

The problem of batkind

2009-09-13T09:47:00.006+02:00

Eg skulle kanskje kommentert valet. Jaudå, val er viktig, men den kombinasjonen av parti eg kunne sett for meg kjem uansett ikkje til å bli store nok til å danne ei regjering. Ytterpunkt dreg gjerne stemmer. Folk liker sterke meininger.

Eg har forelska meg i ein undergrunnskunstnar her i Bergen. Han (eller ho) tagger flaggermus. Eg har sett dei att fleire stader no, men desse to steinane utanfor Grieghallen var den første "teikneserien" av denne typen eg fekk auge på. Nokon som har sett noko tilsvarande nokon gong?

Kanskje desse skulle hatt mandat på Stortinget?

Bergenshallen og ei persisk azeri-overrasking

2009-09-06T19:30:00.005+02:00

I dag har eg stått på skøyter med utvekslingsstudentar i tre timar via BuddyBergen-programmet. (Er støl i låra!) Etterpå vart eg og årets "buddy" frå Hong Kong med fjorårets "buddy" heim på hybelen og spiste persisk mat. Det var kjempegodt! Og ikkje nok med det, han er halvt persisk-aserbajdsjaner og snakkar flytande azeri!

Ein kulturelt rikare ettermiddag kan eg ikkje hugse å ha hatt, vi vart sitjande over ein kopp te og midtaustensnop med persisk musikk til i eit par timar, og utveksla språklege og kulturelle kunnskapar. Alt frå gravferdsskikkar i Aserbajdsjan frå tonem i kantonesisk og norske dialekter vart tekne opp.

Ellers var det slektstreff hjå tanta mi med fire generasjonar på besøk i går, den yngste gjesten var knapt seks veker gamal.

Litt slabberas og spelekveld med sunnmøringar og andre vestlendingar på fredag var heller ikkje å forakte, så eg må innrømme at eg har hatt ei bra helg.

Ikkje regna det i går heller!

Ein sommer er over

2009-08-14T19:42:00.004+02:00

Eg er tilbake i Bergen. Om tida har gått fort? Jau, den har vel det...
Så mykje har skjedd i sommar. Eg har reist mykje, og samstundes fått vere heime i omgjevnadar eg trivst godt i; ute på øyane.

Jau, det har vore ein fin sommar.

Om å vere eller ikkje vere ein blome...

2009-08-10T17:06:00.004+02:00

Er det keisamt å vere blome?

Desse rosene har stått på stovebordet til mor mi i snart to veker trur eg. Det byrjer å bli eit uvanleg langt liv for avklipte blomar.

"Du er ein blome i Guds hage" stod det på eit bokmerkje eg fekk av ei koseleg dame ein gong. Eg vart glad. Sjølvsagt vart eg det! Blomer er jo vakre, dei er til å bli glade av, og dei aller fleste av oss set vel pris på blomar, anten vi har grøne fingrar eller ikkje. Sjølv er eg glad i blomar, men dei skal helst vekse av seg sjølve.

Med nærare ettertanke byrjer eg å undre meg. Ville eg eigentleg trivst med å vere ein blome?

Kva er ein blome si viktigaste oppgåve på eit stovebord? Er det ikkje rett ut sagt å stå der og vere til utstilling, å vere vakre for omgjevnadane og eventuelt spreie litt blomeduft? For ein keisam jobb...

På mange måter kan likevel menneske og roser vere litt like. Dei er vakre, skjøre og hardføre på same tid, dei treng næring, lys og varme og ein kan stikke seg på dei. Likevel er kanskje det mest framtredande trekket at dei er forgjengelege. Nett som menneske er dei her berre ei lita stund, og får kun sjansen til å påverke verda i sitt vesle avgrensa tidsrom.

Er det dette korte pustet av venleik som får oss til å gå så drastisk til verks som å kutte stilkane til desse flotte rosene og setje dei i ein vase der dei blomstrar i høgst to veker? Synst vi at blomane er vakrere då enn i ei krukke?

Eg trur det.

Men eg trur òg at eg er ein blome som trivst best ute i naturen. At eg er ein markblomst av eit kvart, som kan lage litt nektar om ikkje anna. Kanskje Tirilltunge eller Forgløymmegei. Ein blomst som ikkje berre er til pynt, men som kan gjere litt nytte for seg. Håpar eg.

Så eg gjentek, sjølv om det høyrest ut som ein klisjè:

Eg er ein blome i Guds hage.

Ja, eg kan jamvel vere løvetann om du vil, for sjølv om den er ugras i mange botanikarauge, er den solgul i mine auge, og mat i dyreauge, honning i birøktarauge og ein pryd i vegkanten. Det treng ikkje vere keisamt å vere blome, om ein vågar seg ut av krukka og unngår å hamne i vasen.

Ukraina, og eit nytt land på lista

2009-07-28T00:17:00.006+02:00

På grunn av ei forseinking til Riga frå Oslo, vart det gratis byferie på meg i Riga hovudstaden i Latvia, sponsa av AirBaltic. Fint hotell, fin by og eit nytt land vart resultatet, så til sjuande og sist vart både eg og dei andre uheldige transittpassasjerane til Ukraina vel nøgde.

Ein av dei flottaste stadane eg har vore i Ukraina er elvedeltaet til Donau ut til Svartehavet. Her bur lokalbefolkninga på små øyer, der dei har vingardar og jordbæråkrar, og det vanlegaste framkomstmiddelet er båt. Ser særs idyllisk ut, men det er nok hardt arbeid i røynda.

Min første refleks då det landa ei grashoppe på kragebeinet mitt, var å lyfte handa for å vifte den vekk. Men då eg fekk tenkt meg om, kom eg fram til at det var jo eigentleg ganske kjekt å la den få sitje. Den kravla ut på skuldra mi, og vart sitjane både vel og lenge. Elles har eg heldt både knelar og frosk, og funne ut at krypdyr er stilig.

Mykje av målet med heile Ukrainaturen var vel eigentleg å hjelpe til med å byggje barneheim i Strumok, men det vart det ikkje mykje av, ettersom lastebilen med stein aldri dukka opp. Men, eg fekk vere med på å losse trailer med 15 tonn klede. Litt hjelp i det kanskje?

Eg diggar å kunne russisk i slike land.

St. Petersburg vs. Sunnmøre

2009-06-28T20:01:00.002+02:00

Solnedgang over Vigrafjorden eller i storbyen? Litt mindre trafikk over Gjøsundbrua i alle fall...

Rett nok ville eg ikkje budd i dette naustet, men det er jo litt idyllisk, nesten litt eksotisk...

Den vanlegvis noksa kjedelege Blomvika vert straks vakrare når sola nærmar seg horisonten

Det kjem faktisk ganske mange turistar til Noreg kvart år, og ein god del av cruiseturistane kjem innom øyane våre, mellom anna for å kike på dei gamle kyrkjene.

Det er vanskeleg å bli imponert når ein kjem frå den finaste staden i verda.

Ekspedisjon i dei russiske skogane

2009-06-18T07:47:00.002+02:00

Eg tok toget aaleine til Petrozavodsk i helga. Trass i at eg kan vere toff i trynet, maa eg innromme at eg grudde meg litt. Reise omkring i smabyar i Russland paa eigen hand utan aa kunne spraaket skikkeleg ein gong.

Alle mi skrekk forsvann imidlertid saa fort eg var komen ombord paa toget. Eg hamna paa kupe med to unge menn og ei koseleg dame eg straks kom i prat med. Vart sitjande aa kike ut av vindauget, paa byen som forsvann i horisonten. Solnedgangen. Skog, marker og godstog som for forbi (eller rettere sagt som vi for forbi). Lastebilfabrikk og sementbilar paa rekkje med blomstermonster(?)

Vi snakkar om byar. Om min og hennar heimby. Om St. Petersburg. Ho har studert der, studerte engelsk for 25 aar sidan, men ho hugsar det ikkje, saa vi snakkar russisk. "Eg treng aa sove", seier ho, og legg seg ned paa den oppredde koya si. Eg vert sitjande litt til, det sit framleis ein mann paa senga mi. Han skriv ogsaa.

Eg faar ei leiligheit for meg sjolv i ei gamal sovjetblokk i Petrozavodsk. Luksus. (Dette er ikkje ironi, det er deilig aa sove aleine) Er troytt og sliten etter ein lang dag med gudsteneste paa landsbygda med gamle bestemodre, restaurantbesok pa kaukasisk restaurant, festlegheiter med russisk ungdom og spaserturar rundt omkring. Russisk rockekonsert dagen etterpaa.

Toget tilbake til St. Petersburg tek 18 timar. Det er eit godstog som maa sleppe av ein del vognar undervegs. Gaar forsaavidt greitt, men eg blir lei. Les Orhan Pamuk. Snow. Bor lesast, om du er interessert i aust/vest sporsmaal eller liknande. Gaar i djupna i eit tyrkisk lokalsamfunn.

Berre to dagar att her no. Eg kjem snart heim.

Me talast.
Inshallah

Kjemiske eksperiment...

2009-06-08T12:14:00.003+02:00

Dagtemperaturen har svinga med vel 20 grader sidan vi kom. Enkelte kjenner det på kroppen. Ei i klassa har hamna på sjukehus med kraftig lungebetennelse, og får førebels ikkje røre seg.

Mygg og forkjøling er elles eit problem for fleire, men eg har kjøpt noko skummelt som heiter FUMIRATOR, og som inneheld ei grøn væske som på mystisk vis drep myggen om ein putter den i stikkontakta. Eg og ei venninne spekulerte i om den kunne innehalde avfall frå Tsjernobyl. Bruksanvisninga stod kun på russisk, ukrainsk og kazakhstansk. GARANTERT forbode i Noreg. Det samme gjeld forsåvidt nasesprayen min, som på 2 sekund klarna opp einkvar tett luftveg i mils omkrets. Effektivt, men sikkert ikkje sunt.